Onu en az 10 yıldır tanıyorum. Tenise junior oyuncu olarak başladığı günleri çok iyi hatırlıyorum. Heyecanlı, istekli, çalışkan hallerini biliyorum. Şu an artık bir olimpiyat sporcususun. Tekerlekli sandalye tenisçisi Sevgili Büşra Ün’ü artık pek çok kişi tanıyor.

19 Mayıs 1994 İzmir doğumlu Büşra. Doğumundan itibaren ilk 6 ay içerisindeki ağlamaları, günden güne zayıflamaları sonucunda yapılan tetkikler ile vücudunda tümör olduğu anlaşılmış. 2 yıllık kemoterapi tedavisi ve 2 ameliyat sonunda tümör alınmış ve kanseri yenmiş. Ancak tümörün omuriliğine verdiği hasardan dolayı belden aşağısını hissedemiyor. Bu sebeple hiç yürümemiş, hep tekerlekli sandalye kullanmış. Zamanın nasıl geçtiğini anlamadığım hoş bir sohbet oldu röportajımız.

Tenise başlama hikayeni dinleyelim önce…

Tenise 2009 yılında başladım. Aslında engellilerin tenis oynayabileceğini bilmiyordum çünkü televizyonda hep engellilerin basketbol oynayabildiğini görmüştüm. Ortaokulda, lisede beden eğitimi derslerinde hep kenarda oturmaktan sıkılmıştım. Derslerde arkadaşlarımın spor yapışını izliyordum. Spor yapma isteğim hep vardı. Lisede bir gün masa tenisi masasını duvara yanaştırıp kendim tenis oynamaya başladım. Sonra oynayabildiğimi gören arkadaşlarım da gelip benimle oynamak istediler. 2009 yılında ailemle dışarı çıktığımız bir gün Buca Tenis Kulübü’ne denk geldik. Engellilere masa tenisi dersi veriyorlar mı diye girip soralım dedik. Engellilere ücretsiz kort tenisi dersi verildiğini ve bir sürü engelli sporcuları olduğunu öğrendik. O günden sonra tenise başladım. 2010’dan bu yana Kültürpark Tenis Kulübü’ne devam ediyorum. İzmir’deki tenis kulüplerinin bizler için yaptıklarını hiçbir zaman ödeyemeyiz. En başından beri bizim hep destekçimiz oldular.

Eline ilk raketi aldığın gün ben uzun süreler bu sporu yapacağım dedin mi, yoksa bu düşünce süreç içerisinde mi gelişti?

İnsanların engellilere bakış açısı şöyleydi; evinden çıkıyor en azından, hayata bağlanıyor diye düşünüyorlardı. Ben ise hayata bağlanmamam için bir sebep göremiyorum. İyi vakit geçirmek için başladım spora; bugünkü şartlarımı, imkânlarımı, başardıklarımı hayal edemezdim. Biri bana bir şeyi yapamazsın derse ben onun üstüne giderim. Bana aslında ilk başta kimse yapamazsın demedi ama ben topu servis atarken karşıya geçiremediğimi görüyordum ve daha ilk günüm olmasına rağmen çıldırıyordum. Pes etmedim, çok çalıştım, çok sevdim. Ama tenis her zaman daha fazlasını isteyen bir spor dalı. Hiçbir zaman sonu olmayan bir branş. Bana hep “Sen bir gün engellilere güzel bir örnek olacaksın” deniyordu. Ama ben istiyordum ki “Sen bir gün güzel bir örnek olacaksın” densin. Çünkü ister istemez insanın aklında sınıflandırma oluyor maalesef. İstemeden biz de yapıyoruzdur belki. Hiçbir zaman bir engellinin sağlıklı bir insana örnek olabileceği düşünülmüyor, neden? Çünkü o eksik gibi düşünülüyor. Benim için ise bu bir eksiklik değil sadece fiziksel bir farklılık.

İki tane TEDx konuşman var; birinin sonunda çok çok etkilenmiştim.

Anladım hangisini kastettiğini.Ben Spor Yöneticiliği Bölümünü bitirdim. Bitirme tezi konusu olarak “Engellilerin Sporu Bırakmasının Nedenleri”ni seçtim. Farklı branşlardan engelli sporcu arkadaşlarımı da tanıdığım için kaynak bulmakta çok zorlanmadım. Hemen hemen aynı sonuçlar çıktı. Yönetim alanındaki eksikler, sporcuların ihtiyaçlarının tam olarak belirlenememesi, tam anlamıyla desteklenememesi, bütçenin kısıtlı olması ya da ekibin yeterli olmaması gibi. En büyük sorunlardan biri de sporcuların antrenman yerine ulaşamaması. Bunlara bakarken bu kadar sorunu değiştirmek için bir şey yapabiliriz diye düşündüm ve İngiltere’de spor yöneticiliği üzerine yüksek lisans okumaya başladım. Şu anda da eğitimim devam ediyor. Oradan döndüğüm zaman aslında hiçbir şey öğrenmediğimi düşünüyordum, orada anlatılan konuları zaten önceden bildiğimi düşünüyordum. Ama hayata bakış açısı olarak bana çok büyük bir katkısı olduğunu gördüm. TEDx konuşmama da şu şekilde yansıdı; izleyicilerden gözlerini kapatmasını rica ettim. Mükemmel bir yönetici hayal etmelerini istedim. “Bu yönetici sarışın mı, esmer mi” diye sordum. Erkekler gülümsemeye başladı. “Erkek” diyenlerin elini kaldırmasını istedim. Çoğunluk elini kaldırdı; çoğunluğun gözünde mükemmel bir yönetici erkekti. “Bu mükemmel yöneticinin herhangi bir engeli var mıydı?” diye sordum. Kimse elini kaldırmadı. “Peki, sizce bu yönetici sandalyede olarak mükemmel olabilir miydi?” diye sordum. Hiç kimse bunu düşünmemişti, en yakınlarım bile. Bu konuşmayı yaptığımda sponsorum da oradaydı, yüzünü kapatıp ağlamaya başladı. “Ben utandım” dedi. Aslında amacım utandırmak değil, düşündürmek, sorgulamak… Sandalyede oturuyor olmam benim mükemmel bir yönetici olamayacağım anlamına gelmiyor. Evet, belki sizin kadar hızlı bir yere gidemiyorum ama belki de bir şeyleri sizlerden daha iyi görebilirim, daha iyi yapabilirim. Sandalyede olmak birisinin saçının sarı olması gibi bir şey benim için; normal yani. Sandalye belki yavaşlatıyor olabilir ama durdurmuyor. Ne zaman durdurur? Ben izin verirsem durdurur. Ben de onun olmaması için uğraşıyorum.

Uluslararası klasmanda iyi bir derece tutturmak için yılda ortalama kaç turnuva oynamak zorundasın? Turnuvalara hazırlık sürecinden bahseder misin?

Bir tenisçi olarak bizim yıl içinde sürekli turnuvalara gitmemiz gerekiyor. Bu turnuvalardan aldığımız puanlarla dünya sıralamasında yükseliyoruz. Aslında bireysel bir dünya şampiyonası gibi bir organizasyonumuz yok. Tamamen diğer turnuvalardan aldığımız puanlar belirliyor. Bunun için de sponsorlarla ve devlet destekli sporcular olarak bu turnuvalara devam etmemiz gerekiyor. Yılda ortalama 15 turnuvaya katılmam gerekiyor. Bazen en üstteki derecelere gittiğinizde işler istediğiniz gibi gitmeyebiliyor, kurada hiç görmediğiniz bir sporcuya denk gelebiliyorsunuz. Kaybedebiliyorsunuz. Bu durumda onun yerini doldurmak için başka bir turnuvaya gitmeniz gerekiyor. Yani aslında hedefi tutturabildiğiniz sürece ayda 2 turnuva ideal. 2 hafta yurt içi ya da yurtdışında turnuva, 2 hafta da burada antrenman olmalı. Antrenmanları da çift antrenman olarak değerlendirip, kondisyon çalışmalarıyla desteklemek gerekli. Antrenman konusunda bize İzmir’de her türlü tenis kortları açılıyor. Bunda sorun yaşamıyoruz. Ama tabii ki bizlerle birlikte çalışabilecek kişileri bulmakta zorluk yaşayabildiğimizi söyleyebilirim. Sadece İzmir’de değil, Türkiye genelinde bu şekilde. Tam anlamıyla tekerlekli sandalye tenisinin ve sporcularının üst seviye sporcular olarak kabul edildiğini düşünmüyorum. Bu bilinci biraz daha geliştirebiliriz diye düşünüyorum. Çünkü hala tenis oynayıp turnuvalara katılıp tekerlekli sandalye tenisini ilk kez gören insanlar da var. Aslında bu işin içindeler ama bizi bilmiyorlar. Belki de biz yeterince duyuramadığımız için durum böyledir. Ben de 2 yıl öncesine kadar antrenman masraflarımı bulmakta zorlanıyordum. 2016’da paralimpik olimpiyatlara katılan ilk Türk Kadın Sporcu oldum. Ama oraya gitmeden önce bir yıl boyunca duvarla antrenman yapmıştım. Şimdi bunu gidip Federer’e sorsanız, “Bir gün olimpiyata gideceksin, gitmeyedebilirsin, ama sen bir yıl duvarla antrenman yapar mısın?” deseniz evet diyeceğini zannetmiyorum. Çünkü duvarla oynamak insanlara amaçsız gibi geliyor. Ne bir getirisi var, ne meslek olarak yapabiliyorum, ne tam anlamıyla hak ettiğim değeri görüyorum… Peki niye yapıyorum? Çünkü bir şeyi gerçekten istiyorsam pes etmemem gerekir. Şu an eski günlere göre daha iyiyiz ama ben istiyorum ki imkanlar sadece birkaç sporcu için değil gerçekten branş adına ülkemiz adına daha iyi olsun.

Sence ideal antrenman saati haftada kaç saat olmalı?

Aslında bu sporcuya göre değişiyor bence. Benim için günde 4 saat antrenman güzel. Arada bir saat kondisyonum olabilir. Tenis biraz masraflı bir spor dalı; bazı sporcular bunları kaldıramayabiliyor. Engel durumuna göre de fark var. Mesela bizde dünya bir numarası olan kişi ip atlayabiliyor. Sandalye tenisi oynuyor ama ip atlıyor. Hollandalı kadın milli takımında tekerlekli sandalyeli tenis oynayan sporcuların bir fotoğrafı var hepsi ayakta ringe çıkmışlar boks yapar gibi poz vermişler. Ve ben onlara karşı oynuyorum. Ben belim dâhil belden aşağısını hissedemiyorum. Belden de güç alamıyorum ki bu, teniste çok önemli bir dezavantaj. Benim güç üretebileceğim sadece kolum ve omzum var.

Engel durumuna göre tekerlekli sandalye tenisinde de bir klasifikasyon olmalı mı?

Bence olmalı. Çünkü 2016’da ilk paralimpik olimpiyatlara gittiğimde -dünya sıralamasına ilk 32 kadın sporcu gidebiliyor- ben 30 numara olarak gittim. Benim gibi engeli olan İngiliz bir sporcu daha vardı, 30lu yaşlardaydı ve 5-6 yaşından beri tenis yapıyordu. Geri kalan herkes yürüyebiliyor, ayaklarını, belini hissedebiliyor. Belini ve altını hissedemeyen yalnızca ben ve o bahsettiğim kız vardık. Eğer kategori olsaydı ben aslında paralimpik olimpiyatlarında ikinciydim. Olimpiyat ikincisi olabilirdim. Ama eğer benim engelime göre kategori yaparsak çok fazla sporcu katılmayacak ve turnuva organizasyonları bu işten para kazanamayacak. O sebeple de şu anda tam anlamıyla bir sınıflandırma yapılamıyor diye düşünüyorum.

Koyu bir Galatasaray taraftarı olduğunu biliyorum. Sosyal medyayı da etkin bir şekilde kullanıyorsun.

Eskiden sponsor bulabilmek için çok daha aktif kullanıyordum sosyal medyayı. Şimdi de kullanıyorum ama eskisi kadar Twitter canavarı değilim. Sosyal medyada Galatasaraylı sporcuları görüyorum. Ben o takımın sporcusu olabilmek için çok hayal kurdum. Bir gün “bu takımın sporcusu olmak için neler vermezdim” diye bir tweet atmıştım, beni o sözümle tanıdılar. Taraftarlar özellikle UltrAslan, kendi hesaplarından bunu paylaşıp Türk Havayollarını etiketlediler. “Büşra’ya siz sponsor olun, biz mutluluktan uçalım” şeklindeki tweetleri sayesinde Türk Havayolları benim 2 yıldır sponsorum.

Galatasaray bana çok güzel insanlar kazandırdı.UltrAslan’ın da kalbimdeki yeri apayrı. Türkiye’de nereye gitsem beni desteklemeye gelen UltrAslanlar oluyor.

Bir turnuvaya katılmanın maliyeti nedir?

Ortalama şöyle; gideceğimiz yere göre değişen uçak biletleri var. 350-500€ arasında değişen bir katılım masrafı var. Bu masrafta yeme, içme, konaklama ve turnuvada oynama dâhil. Doğruyu söylemek gerekirse 350€  verip katıldığım bir turnuvada birinci olursam 200$ kazanıyorum. Hiçbir zaman tam anlamıyla ödediğimi geri alamıyorum. Normal tenisçiler gibi değil yani. Sadece dünyanın ilk 10’u iyi kazanabiliyor.

Dünya klasmanındaki sıralaman nedir?

Teklerde şu an 35 numarayım. İlk 32’ye girmem gerekiyor. Çünkü önümüzde Tokyo 2020 paralimpik olimpiyatları var.

Spor Yöneticiliği Bölümü’nü bitirdin ve yakın zamanda İngiltere’de yüksek lisans tamamladın diye biliyorum.

İngiltere’ye gitmek benim en büyük hayallerimden biriydi. Çünkü benim istediğim imkânlara sahip olan sporcuları o ülkede görüyordum. Turnuva için 2013 yılındagittiğimde bir taksinin içinde rampa gördüm ve benim dışarıya çıktığımda kendimi engelli hissetmediğim tek yerdi orası. Her yolda engelli park yerleri, otobüse bineceğim zaman herkesin kenara çekilip beni beklemesi, takside bile rampa olması çok ilgimi çekti. Burası ile benim yaşadığım yer ikisi de aynı dünya mı diye düşündüm. Bir yıl boyunca babamı ikna etmeye çalıştım oraya gidebilmek için. Babamı ikna ettim ama nasıl gideceğimi ne yapacağımı bilmiyordum, tek isteğim oraya gidebilmekti. Araştırmalarımı yaptım. Bir gün sponsorum Intermobil beni aradı “Büşra bize bir teklif geldi, Milyonluk Resim yarışması var, sizleri programda ağırlamak istiyorlar” dedi. O yarışmaya katıldım ve İngiltere’deki eğitimim için gereken miktarda parayı kazandım. Orada eğitimimi, yaşadığım yerin masraflarını giderebildim. Şu anda eğitimim tam olarak bitmiş değil, bazı makaleleri yazıp online göndermem gerekiyor. İnşallah paralimpik oyunlarından sonra tamamlamış olurum diye düşünüyorum.

İngiltere’ye gittiğimde kendim tek başıma yaşayabildiğimi gördüm. Bu benim için çok önemliydi. Ama bir gün yolda giderken tekerleğimin vidası düştü ve ben orada kaldım. Burada olsaydım, seni bile arayabileceğimi, bana yardıma gelebileceğini biliyorum. Buradaki duygularımız orada yok maalesef.

2020’de hedefin ne? İleride kendini nerede görmek istiyorsun?

İlk hedefin elbette paralimpik oyunlara gidebilmek. 2016’da gittiğimde ilk Türk kadın sporcu olarak gittim ama bu tek olmak istediğim bir şey değil. Bu kez istediğim Tokyo 2020 oyunlarına ekip olarak gidebilmek. Kendi antrenörüm de gelsin istiyorum çünkü o en çok hak eden kişi. Kendisine maddi imkanlar sunabilecek birçok iş yapabilecek olmasına rağmen Osman Hocam benimle gönüllü olarak yıllardır çalışıyor. Onunla gidebilmeyi istiyorum. İlerleyen süreçte ise akademik kariyer düşünüyorum.

Seninle birlikte Türkiye’de tekerlekli sandalye tenisi popüler oldu diye düşünüyorum. Başladığın günden bu yana bir yol haritası çizmiş miydin? Bu yönde bir danışmanlık aldın mı? Yoksa bu tamamen kendi vizyonunun getirdiği bir başarı mı?

Öncelikle bu güzel soru için teşekkür ederim. Biz çoğu zaman yol çizmeden planlama yapmadan kendimizi bir anda bir şeyin içinde buluyoruz. Çünkü o şekilde bir ekibimiz yok. Benim çevremde hep iyi insanlar vardı, o yüzden şanslıydım. Tenisle şunu öğrendim ki; hiç kimse hiçbir zaman beni benden daha fazla önemsemeyecek. Ben her şeyi kendi başıma yapmayı öğrenmem lazım. Şu an ise kendimi 4 yıl sonra nerede görmek istediğimi biliyorum, olmaz ise b ve c planlarım da var.

Tenis dışında zamanı nasıl geçiriyorsun?

Ben insanlarla bir arada olmayı çok seviyorum, böyle deşarj oluyorum. Arkadaşlarım ve antrenörümle vakit geçiriyorum beraber PlayStation yada bilardo oynamayı seviyoruz. Hayatımda hiç Barbie bebekle oynadığımı hatırlamıyorum, Barbie bebeğim bile astronottu benim. Animasyon izlemeyi seviyorum. Hepimiz mutlu olabilmek için içimizdeki çocuğu yaşatmalıyız diye düşünüyorum.

Bu güzel röportaj için teşekkürler Büşra, yolun açık olsun…

Koray Özpalamutçu’yu Instagram’dan takibe başladım; güzel paylaşımlarından dolayı da hiç bırakmadım. Doğma büyüme İzmirli Koray. 2011 yılında cep telefonuyla fotoğraf çekerek instagramda paylaşmaya başlamış. Cep telefonuyla çektiği fotoğrafların kalitesini arttırmak ve bu işi daha profesyonelleştirmek için araştırma yapmaya başlamış. Ve her profesyonel fotoğrafçı gibi bir makine alma yolunu seçmiş.

Koray, Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi mezunu. Üniversiteden sonra 22 yıllık kurumsal iş hayatı deneyimi var. Bu süre içerisinde fotoğraf çekip instagram kullanmaya devam edip takipçilerine daha kaliteli fotoğraflar sunmayı amaçlamış. Instagram’da yaptığı projeler ağırlıklı olmaya başlayınca kurumsal iş hayatını bırakıp yoluna fotoğrafçılık ile devam etmek istemiş.

Hobin işin olmuş, şanslı insanlardansın…

Evet, açıkçası biraz çekindim aslında, daha erken başlamış olmam gerekiyordu. Instagramın ilk popüler olduğu dönemde bu mecrayı nerdeyse ilk kullanan 100 Türk Instagram hesabı içerisindeyim. Eğer 2013 yılında kurumsal hayatımı sonlandırıp Instagram’a ağırlık vermiş olsaydım şu andaki profilim çok daha farklı ve takipçi sayım daha fazla olurdu. 400.000 takipçim olduğunu gören insanlar bu takipçi sayısına nasıl ulaştığımı soruyorlar. Aslında hiç kolay olmadı. Çok emek verdim açıkçası bunun için.

Profilinde gördüğüm kadarıyla en çok manzara resimleri çekiyorsun. Zaman zaman yolda karşılaştığın ilginç birisi, karakteristik bir yüz gibi fotoğraflar da görüyorum. Sanıyorum favorin manzara fotoğrafları, değil mi?

Takipçilerim manzara fotoğraflarına alıştılar ve ben de manzara fotoğrafı çekmeyi çok seviyorum. Manzara fotoğrafları çekerken farklı türde fotoğraf çekme teknikleri kullanmaya başladım. Farklı fotoğraf işleme ve düzenleme teknikleri ile kendimi geliştirmeye devam ettim. Uzun pozlama tekniği de bunlardan birisi. Bu teknik ile çektiğim fotoğrafların ilgi görmesi sonucunda, uzun pozlama tekniği sırasında kullanılan filtreler ile ilgili bir dünya markası sponsorum oldu. Ayrıca manzara fotoğraflarını bilgisayarda düzenlerken çok keyif alıyorum. Keyif alarak yaptığım bu çekimleri takipçilerimle paylaştıktan sonra onların da beğenmesi beni çok mutlu ediyor. Ancak sadece manzara fotoğrafı çekmiyorum ben..aklına gelebilecek her tür fotoğrafı çekiyorum mesela sahne, event, sokak, portre, hayvan, yemek, ürün, model, moda ve mimari fotoğraflar gibi.

Sık geziyor musun manzara fotoğrafları için?

Geziyorum evet. Çünkü yeni yerleri keşfedip fotoğraflamaktan çok keyif alıyorum. Bu fotoğrafları takipçilerimle paylaşıp onların da gittiğim yerleri görmeleri beni mutlu ediyor. Ayrıca yurt içi ve yurt dışı fotoğraf projelerine de katılıyorum.

Türkiye dışında hangi ülkelere gittin?

Proje bazında Endonezya ve Hırvatistan’a gittim. Her iki projeden de çok keyif aldım. Endonezya Turizm Bakanlığı tarafından davet edildiğim proje benim için harika bir deneyimdi. 15 gün boyunca proje ekibiyle Endonezya’nın birçok adasını ziyaret ettik. Bu süre içerisinde toplam 12 saat uyuyabildim diyebilirim. Endonezya’da Bromo ve Batur Dağı en çok etkilendiğim yerlerdi. Bromo ve Batur Dağı’nda gün doğumunu çekmek için gece saat 12’de yola çıkarak çok zorlu bir parkuru tırmandık. Bu zorlu parkurların sonunda,  gün doğumunu izleyeceğimiz noktaya vararak beklemeye başladık.  Benim gibi diğer dünya ülkelerinden gelen ve bu olaya şahit olmak isteyen insanların olduğunu görmek harika bir duyguydu. Güneş doğduktan sonra ortaya çıkan manzara tırmanış sırasında yaşadığım tüm zorlukları unutturdu. Endonezya’da ziyaret ettiğimiz adalardan birinde, adanın yerlileri ile birlikte ilk defa keşfettiğimiz şelale ve o şelaleyi fotoğraflayan ilk kişi olmak unutamadığım anlardan bir başkasıdır. Hırvatistan’ın Istria Bölgesi’ne yaptığım ziyaret sırasında da beni etkileyen yerlerin başında Rovinj var. Rovinj’i fotoğraflamaktan büyük keyif aldığımı söyleyebilirim.

Güzel anılar biriktirmişsindir eminim. Peki “keşke olmasaydı” dediğin bir şey yaşadın mı bu konuda?

Kurumsalda çalışırken hafta sonları fotoğraf çekebiliyordum. Bir hafta sonu Efes’e gittim çekim yapmak için. Bilirsiniz Efes her zaman turistlerle dolu çok kalabalık oluyor. Ben o gün ilk kez Efes’i bu kadar sakin gördüm. Yağmur yeni yağmıştı ve hava tam istediğim şekilde bulutluydu. Fotoğrafta bulut olması bana hep daha fazla derinlik hissi veriyor. O gün yaklaşık 350 tane fotoğraf çektim. Heyecanla eve döndüğüm zaman fotoğraf makinasından kartı çıkartıp bilgisayarıma taktım. Ancak fotoğrafları bilgisayarıma aktarmadan kartı formatlamış ve tüm fotoğrafları silmiştim yanlışlıkla. Farkına vardığımda iş işten geçmişti ve o fotoğrafları ne yaptıysam kurtaramadım. Büyük bir ders oldu bana bu. O günden sonra 4-5 kartla birden dolaşmaya başladım ve fotoğrafları bilgisayara aktarmadan asla kartlara format atmıyorum. Tabi sonraki dönemlerde yine Efes’e gittim ancak hiçbirinde o kadar sakin ve bulutlu olarak yakalayamadım.

İlk kullandığın kamera neydi?

İlk makinem Canon markaydı. 6 yıl kullandıktan sonra Sony Alpha serisi makinaya geçiş yaptım. Aynasız sistem olan bu makina hem hafifliği hem de sensör kalitesi bakımından bana daha çok hitap etti. Halen Sony Alpha makina ve G Master serisi lens kullanıyorum. Çektiğim fotoğraflarda detay konusunda bana istediğimi veriyor bu ekipmanlar şu an.

İlk fotoğrafını hatırlıyor musun?

Elbette hatırlıyorum Iphone 4 ile çekmiştim. Instagram’da halen duruyor o fotoğrafım.

Birlikte çalıştığın ünlüler oldu mu?

Alp Ersönmez ve Birol Giray ile çalışıyorum. İkisi de çok değerli müzisyenler kendi kulvarlarında. Alp Ersönmez ile birlikte SunExpress için proje yapıyoruz. Yaptığımız bu projede yurt dışında yaşayan takipçilerimize Türkiye’de gezdiğimiz bölgelerin güzelliklerini ve özelliklerini tanıtıyoruz. İlk Antalya ile başladık, ardından Kayseri, Kapadokya, İzmir ve çevresi, Teos, Seferihisar, Foça, Bergama ve sonrasında Adana gibi. Ayrıca Alp Ersönmez tarafından Alaçatı’da gerçekleştirilen Sunjazz Çeşme Festivali’nin resmi fotoğrafçısı olarak yer almaktan çok gururluyum.  Birol Giray ile Tuz Gölü’nde Müzik ve doğa konseptine uygun gerçekleştirdiğimiz projede;  bölgenin güzelliklerini Birol Giray’ın seti ile sunduk takipçilerimize. Bu projenin video kaydı Dream TV tarafından yapıldı. Ben de bu projeye çektiğim fotoğraflar ile destek verdim. Kendisiyle yeni bir proje için görüşüyoruz. Bu anlamda aslında içinde bulunduğum projelerde Türkiye’yi hem yurt içinde hem de yurtdışındaki takipçilerim ile paylaşmış ve tanıtmış oluyorum.

Fırsatın olsaydı hangi sanatçıyla, hangi sporcuyla ve hangi siyasetçiyle fotoğraf çekimi yapmak isterdin?

Soruna sondan başlayarak yanıt vermek istiyorum. Ulu önder Mustafa Kemal Atatürk’ün fotoğraflarını çekebilmeyi çok isterdim. Birçok müzisyeni fotoğrafladım şimdiye kadar ama bundan sonra sırada kim olur onu bilemem. Sporcu olarak Dennis Rodman’ı çekmek isterdim mesela. E sen de bir sporcusun ve tenis oynuyorsun. Belki bir gün seni de çekerim.

Fotoğraf çekerken senin için en çok ne önemli?

Kompozisyon, ışık, renkler ve detaylar çok önemli. Mesela bulutsuz havada fotoğraf çekmekten çok keyif almıyorum. Bu yüzden açık havalarda genelde gece fotoğrafı çekiyorum. Yıldız pozlama ve samanyolu gece çekimlerine vereceğim örnekler olabilir.  Bulutlu havada ve çok ışık olan lokasyonlarda yıldızları ve samanyolunu çekmek nerdeyse mümkün değil. Bazen sokaklarda dolaşarak insanları çekiyorum; değişik kareler çıkabiliyor. Mesela Adana’ya gerçekleştirdiğim son seyahatimde Kalaycılar Çarşısı’nda bir kalaycının fotoğrafını çektim. Kendisinden fotoğrafını çekmek için izin istediğim sırada beni yanına çağırdı. Yaptığı iş ile ilgili kısa bir şiir okudu önce bana. Sonra işini yaparken çektim ben de kendisini. O kısa süre içerisinde aslında bana okuduğu şiir ve verdiği pozuyla bana hayatını özetlemişti.

Biliyorsun Instagram‘da fotoğraf paylaşımı çok yaygın. Sence doğru fotoğraf paylaşımı nasıl olmalı?

Doğru fotoğraf paylaşımı ama neye göre? Kendi isteğinize göre mi, takipçi kitlenize göre mi? Öncelikle bunun ayrımını yapmak gerekiyor bence. Bazen takipçilerim bana manzara fotoğrafı dışında fotoğraf çekiyor muyum diye soruyor. Elbette çekiyorum diyorum ancak paylaşmıyorum. Ben doğa ve manzara fotoğraflarını çekmekten keyif alıyorum ve paylaşıyorum. Aralarda elbette farklı tarz fotoğraflar paylaştığım da oluyor. Bence herkes çekmekten keyif aldığı şeyleri paylaşıyor zaten bu yönde, herkes için yaptığı doğrudur.  Bol bol fotoğraf çekelim, pratik yapalım hep ve bunlar arasında beğendiklerimizi paylaşmaya devam edelim. Böyle olması her iki taraf içinde daha keyifli olacaktır.

Kısa bir hikâye anlatmak istediğini düşünelim, bunu bir fotoğraf ile mi bir video ile mi anlatmayı tercih edersin?

Fotoğraf ile anlatmak isterim. Fotoğraf çekmeyi seviyorum çünkü. Zaman duruyor fotoğrafta o anı donduruyorsunuz. Fotoğraf ile o anı daha çok kilitlemişim gibi hissediyorum. Video bu kapsamda ikinci planda benim için.

Instagram hesabının bu takipçi sayısına ulaşması için geçen süreç nasıldı?

2011 yılından beri kullandığım instagram’da ilk zamanlar popüler sayfa sekmesi vardı. Yani şimdi keşfet sayfası olarak görünen sayfa. Fotoğraf paylaşımını yaptıktan sonra takipçilerin beğeni sayısına göre bu popüler sayfaya çıkma şansı oluyordu. Ve fotoğrafın bu sayfaya çıktığında “fotoğrafın popüler sayfaya çıktı”  şeklinde bildirim geliyordu. Popüler sayfaya çıktıktan sonra 3 saat boyunca orada kalıyordu. Bu durumda o sayfada fotoğrafını gören ve beğenen diğer kullanıcılar tarafından takip edilmeye başlanıyordu hesabın. Böylece her yeni gelen takipçi ile birlikte fotoğrafların beğeni sayısı artıyor ve her yeni paylaştığın fotoğraf daha fazla beğeni alabiliyordu.

İlk popüler sayfaya çıkan fotoğrafımdan sonra paylaştığım ilk fotoğraf popüler olamadı. Tabi üzüldüm buna. Ben de bunun sebebini bulmak için her iki fotoğrafı karşılaştırdım. Farklı ne yapmıştım mesela. Fark, popüler olan fotoğrafta Instagram filtrelerinden birini kullanmam olmuştu. Bir sonraki paylaşımımda yine filtre kullanarak fotoğrafımı popüler sayfaya çıkardım. Ondan sonra olanlar oldu zaten hep popüler sayfaya çıkma isteği   Popüler sayfaya çıkan fotoğraflarımda gelen bildirimlerin ekran görüntüsünü alıyordum. Bu durum bana başka bir detayı gösterdi. Belli dakika aralıklarında popüler sayfaya çıkabiliyordu fotoğraflar. Mesela her 10 dakikada bir gibi. Böylece dakika aralıklarını ve instagram filtrelerini kullanarak daha çok popüler sayfaya çıkmaya başladım ve takipçi sayım bu şekilde ilerlemeye başladı. Fotoğraflarımdaki renk tonlarından yola çıkarak hangi tonda fotoğrafın daha çok beğeni aldığını da belirledim. Bu şekilde daha fazla beğeni alabilecek ve takipçilerimi etkilenecek renk tonlarında fotoğraflar paylaşmaya devam ettim. Gün içersinde her 3 saatte bir popüler sayfaya çıkmak için fotoğraflar hazırlayıp paylaştım, geceleri ise diğer dünya ülkelerinden takipçi kazanabilmek adına saat farklarına göre alarm kurarak uyanıp fotoğraf paylaşımları yaptım. Instagram hesabım bu şekilde ivme almıştı.

Instagram fenomeni olarak sana soruyorum; Instagram fotoğraf paylaşımında çok teşvik edici. Peki, fotoğrafçılığa bir katkısı olduğunu düşünüyor musun?

 Ben zaten instagram sayesinde fotoğraf çekmeye başladım, tabi ki katkısı olduğunu düşünüyorum. Sürekli fotoğraf çekerek kendi renklerimi ve farklı tonlarda fotoğraflar yaratmaya çalışıyorum. Bu süreçlerde hem fotoğraf, hem de düzenleme aşamalarında herkesin kendi yaratıcılığını ön plana çıkartması ve kendini geliştirmesi yönünde katkılarda bulunduğunu düşünüyorum. Fotoğraf çekmekten keyif alan herkesin ileride belki de bu hobiyi, meslekleri haline getirebileceği kanaatindeyim.

Instagram’da doğru hashtag’leme nasıl olmalı?

Yaptığınız fotoğraf paylaşımının içeriğine uygun hashtag kullanmak önemli. Bu içeriğe göre kullandığınız hashtagler bazen fotoğrafınızın ön plana çıkmasını ve diğer kullanıcılar tarafından keşfedilmesine imkan sağlıyor. Yani selfi çekip bulut diye hashtag kullanmak bence olmaması gereken bir durum. Ama bunu yapan birçok kişi var o da ayrı Paylaşıma uygun yerli ve yabancı hashtaglerin doğru olarak belirlenip kullanılması gerekiyor. Ayrıca kullanılan hashtag’lerin, kullanım sayılarını da göz ardı etmemek lazım.

Fotoğraflarınla bir sergi açmayı düşünüyor musun?

Evet bu yönde bir düşüncem var. Ancak manzara fotoğraflarıyla ilgili bir sergi değil bu. Farklı tarzda bir sergi planlıyorum ve bu konuda görüşmeler yapıyorum bir süredir. Görüşmeler neticesinde çekimlere başlayarak en uygun dönem içersinde bu yönde bir sergi açmayı istiyorum.

Samimi söyleşi için çok teşekkür ederim Koray, verdiğin bilgilerin instagram kullanıcıları ve fotoğraf meraklılarına katkıda bulunacağını umuyorum. Yeni serüvenlerini merakla bekliyorum.

“Hint müziğinin içine girdikten sonra müziğin ne olduğunu gerçekten anladım”
Lucas Stam

Lucas Stam, Hollandalı çello sanatçısı, besteci, hukuk felsefesi öğretmeni. Kızımla evlenerek benim de çok iyi bir arkadaşım oldu. Kendisiyle yakından tanışan biri olarak şunu açıklıkla söyleyebilirim ki, onun candan ve doğal aurasına hemen alışıverirsiniz. İçinizi ferahlatan nane şekeri tadındaki bu kişiliği sizlere tanıştırmak istedim.

Hayatında ilk duyduğun müzik parçasını hatırlıyor musun?

Michael Jackson’ın Billy Jean, Beat It ve Bad gibi efsane şarkılarıydı. İlk kasetçalarımı almıştım ve onun kasetini durmadan, üst üste çalıyordum. Tam bir MJ delisiydim, videolarını izleyip dans figürlerini de çalışıyordum.

Müzikle ilgilenmen nasıl başladı?

Anne ve babam, ailede herkesin bir enstrüman çalmasını istedi. En büyük ablam piyano, diğer ablam flüt, ağabeyim ise kemanı seçti. Alt yaşındayken sıra bana gelince viyolonseli seçtim. Çünkü kemandan çok daha büyük ve çalması daha havalıydı.

Bize müzikal yolculuğunu anlatır mısın?

Konservatuarda birkaç sene viyolonsel bölümünde okudum. Ama içten içe klasik müzik eğitiminin benim için fazla formal ve sınırlayıcı olduğunu biliyordum. Mesela bir grup dersinde bütün öğrenciler ardı ardına aynı eseri çalıyordu hocamıza. Aynı çello konçertosunu yedinci kez duymaktan şiştiğim bir anda, yan odadan gelen müthiş seslere kulak verdim. Hemen sıvışıp o odaya geçtim. Müthiş şekilde Latin Jazz çalıyorlardı ve içerideki herkes dans ediyordu. Ben de kalçamı sallamaya başladım ki birisi gelip bunun bir sınav olduğunu bilip bilmediğimi sordu.

Konservatuardaki klasik eğitimi bıraktıktan sonra kendimi nihayet özgür hissettim. Çellom ile birçok farklı tarzları keşfedip emprovize /doğaçlama yapmaya başladım. Hint flütü bansuri ve didgeridoo (bambudan yapılmış boru şeklinde Aborjin üflemeli çalgı) gibi egzotik enstrümanlar çalan müzisyenlerle konserler vermeye başladım. Tekno festivallerde DJ’lerle birlikte, Alman rock yıldızı Herbert Grönemeyer ile turneye çıktım. Bunun yanında Tango Aliado Quartet ile iki tango albümü, mult-enstrümantalist Wieke Gaarcia ile bir dünya müziği albümü yaptım.

Farklı müzik tarzlarının müzik zevkine katkısı oldu elbette…

Farklı müzik tarzlarını denemek, müzik zevkimin berraklaşmasına yardımcı oldu. Yapmak istediğim meditatif ve hem çalanı hem dinleyiciyi transa sokan bir müzik. Elektronik dans, Afrika müziği, Steve Reich, Simeon Ten Holt ve Philip Glass gibi minimal müzik kompozitörleri beni etkileyen müzikler. Takip ettiğim bu yol beni üç yıldır üzerinde çalıştığım Klasik Hint Müziğine götürdü. Mumbai’de maalesef yakın zamanda kaybettiğimiz Grammy ödüllü sarangi sanatçısı Dhruba Ghosh ile, Hollanda ve Çekoslavakya’da usta vokalist Nirmalya Dey ile çalışma şansını buldum.

Tüm bu değişik tatlar yaylı çalgılar için bestelediğim quartet ve eşim, piyanist Aslı Boz ile birlikte çaldığımız piyano-çello için bestelediğim eserlerde yerini buldu.

Üniversitede hangi dalda okudun ve neden müzikle devam etmeyi seçtin?

Hukuk bölümünde yüksek lisans derecem var. Uzmanlığım ise hukuk felsefesi alanında. Ancak müzik her zaman için benim önceliğim oldu, yani bu anlamda kendimi yön değiştirmiş hissetmiyorum. Bir dönem baroya kayıtlı olarak avukatlığı ciddi olarak denedim ama üç ay sonra istifa ettim. Çok ünlü bir hukuk bürosuydu, patronum işi bıraktığıma inanamadı. Sonrasında üniversitede hukuk felsefesi öğretmenliği teklif edildi ki bu benim için daha ilgi çekiciydi. Aynı zamanda müzik çalışmalarıma zaman bulabiliyordum. Sanırım hayatımın bu döneminde de uygun ücretli bir iş ile müzik çalışmalarımı sürdürebileceğim zaman arasındaki dengeyi bulmaya çalışıyorum.

Müzik ile felsefenin ortak yönleri var mı sence?

Evet, kesinlikle! Örneğin, bir eser yaparken iyi bir başlangıç fikiri, belirgin bir melodik cümle, ritim veya armoni ararsın. Sonra hepsine değişik açılardan yaklaşırsın. Birçok varyasyonlar dener, neyin işe yarayıp yaramadığını görürsün. Çoğu zaman başlangıç fikrini yeniden şekillendirirsin ya da onu atıp sil baştan yaparsın. Sonunda amaç iyi bir hikaye sunmak. Ve bu hikayeyi mümkün olan en güzel şekilde anlatmak. Felsefenin özü bu süreçten çok da farksız değil. Tabii bazı teoriler tıpkı bazı müzikler gibi estetik unsura daha az özen gösteriyor. Bana göre bunları okuması ve dinlemesi daha az çekici.

Hint müziği senin müzik yaşamında neden bu kadar önemli?

Klasik Hint Müziği hakkında çok konuşabilirim, ama kısaca anlatayım: Bu müzikte tüm tutkularım birçok dereden beslenen bir ırmak gibi bir araya geliyor. Her şeyden önce doğaçlama esasına dayanır, yani anda bestelemeye dayalı bir tür. Bu türde çalarken yoga, sörf ya da tümüyle içine gömüldüğün başka bir aktivitede olduğu gibi kısa zaman içinde bir akışa kapılırsın. Bu bağımlılık yapan muhteşem bir duygu. Aynı zamanda zihninizi canlandırır, çünkü aynı matematikte olduğu gibi hatırlaman gereken birçok farklı ölçüler ve müzikal aralıklar var. Tabii ritimler de çok karmaşıktır. Şunu söyleyebilirim ki, ancak bu müziğin içine girdikten sonra müziğin ne olduğunu gerçekten anlamaya başladım.

İçsel huzurun nelerden beslenir?

Doğa, yoga, meditasyon, Hint müziği çalmak, sörf yapmak. Birisini seçmem zaman yapabilirsin.

Güne nasıl başlarsın?

Yoga temelli bir egzersiz ya da yüzme, biraz meditasyon ve arkasından soğuk duş ve kahvaltı. Sonrasında müzik çalışmaya hazırım.

Yakın zamanda oğlun Mika doğdu. Onu müzikle ilgilenmesi için teşvik eder misin?

Bence zaten ilgili. Ne zaman muhteşem Hintli bansuri (bambu flüt) sanatçısı Hariprasad Chaurasia’nın bir plağını çalsam ellerini ve ayaklarını Tai Chi yapar gibi hareket ettiriyor. Hollandacada bir deyim var “de muziek wordt hem met de paplepel ingegoten”, yani “müzik ona bir tatlı kaşığında zaten veriliyor”. Sanırım sorunun yanıtını vermiş oldum.

Müzikal türden herhangi bir düşün var mı? Belli bir sanatçıyla ya da grupla konser vermek veya belli bir konser salonunda performans yapmak gibi.

Evet, öncelikle piyano ve çello için kendi kompozisyonlarımdan oluşan bir albüm yapmak istiyorum, böylece eşimle bu eserleri çalabilelim. Ortak düşlerimizden birisi etkisi altında kaldığımız Japonya’ya seyahat etmek. Şimdiden iki eser tamamladım, aynı albüm için çalışmaya devam etmem gerek. Başka bir hayalim ise çellomla geleneksel Hint Müziği konseri vermek.

Bildiğim kadarıyla Arjantin’den Hindistan’a, Afrika’dan Kuzey Amerika’ya kadar birçok ülkeye seyahat ettin. Seni en çok neler etkiledi ve neden?

Bir öğrenci değişim programı ile Yeni Zelanda’da bir sömestr okudum. Doğanın saflığı beni unutulmaz şekilde etkiledi. İnanılmaz güzel bir doğa ve insanlar çok sakin. Bir gün tekrar sörf ve yürüyüş yapmak için oraya geri dönmek isterim.

Keza Hint ve Japon kültürleri de beni derinden etkiledi. Zen-mentali, mükemmeliyetçilik ve insanların rafine oluşları nedeniyle Japon kültürü; ve hemen her şey ve herkeste görülen renkli kaosu, kaçınılmaz spiritüelliği dolayısıyla Hint kültürü. Her ne kadar bu iki kültür birbirlerine zıt gibi görünse de – düzene karşı kaos – bu iki kültürün geleneksel kültürlerini korumak gibi ortak bir yönü var. Popülist Bat kültürünün ağır etkisinden kaçamasalar da…

Bu yerlerin arasına eşimin ailesinin Seferihisar’daki yazlığının beni her zaman büyülediğini eklemek isterim. Bahçeden deniz manzarası o kadar muhteşem ki kelimelerle anlatamam.

Peki, yeni doğmuş oğlunuz Mika için bir kompozisyon yapma düşüncen var mı?

Ha, bu soruya cevap kolay işte: Evet, var!

Yakın zamanda gerçekleşecek bir projen var mı?

Evet, daha önce sözünü ettiğim piyano-çello eserlerini de içeren albüm projem. 2020’de albümü çıkarmayı planlıyorum. Sonrasında çello, didgeridoo, perküsyon ve vurmalı çalgılardan oluşan Arches Ensemble ile Ekim 2019 sonunda bazı kayıtlar yapacağız. Son albümümüz El Compás ile de tango quartetm Tango Aliado ile konserlerimiz devam edecek.

Sevgili Lucas, yeni baba olmanın heyecanı, sorumlulukları arasında bu röportajı yapma keyfni bana tattırdığın için çok teşekkür ederim. Tüm düşlerine kavuşman dileklerimle.

Bu ay yeni albümü çıkmak üzere olan İzmirli genç keman sanatçısı Can Güçkan’ı konuk aldım. 1988 İzmir doğumlu Can müzisyen bir aileden geliyor. Ağabeyi Ziya Güçkan’ın yanı sıra hala, dayı ve kuzenlerinin çoğu müzisyen. Anne ve babası müzisyen değil ama gerçek anlamda müziksever insanlar.

Konservatuarı İzmir’de mi okudun?

Evet, 1997 yılında İzmir’de başladım. O zaman 8 yıllık eğitim söz konusuydu ve kursiyer mantığıyla öğrenci alınıyordu. Kursiyerlik dönemi bitince konservatuarın lise bölümüne sınav ile giriyordunuz. Yarı zamanlı yani. 4. sınıftayken ilk Kartal Akıncı beni sınıfına aldı. Lisans 1’in ortasına kadar Kartal Akıncı’yla devam ettim. Lisans 1’in ortasında Belçika’dan aslen Amerikalı olan Prof. Jerold Rubenstein –ki çok ünlü bir pedagog öğretmendir-, okulumuza geldi. Bu çok büyük bir şans oldu benim için. Kartal Hoca da bu yeni öğretmenin sınıfına geçmek isteyenleri yüreklendirdi, anlayışla karşıladı. Biz de birkaç arkadaş Prof. Rubenstein’ın sınıfına geçtik ve onun sınıfından mezun oldum.

Enstrümanını kendin mi seçtin?

Aslında ağabeyim Ziya Güçkan da viyolacı olduğu için ben de viyola çalacağım diye tutturmuştum ama Kartal Akıncı beni kemana aldı. Çocuk yaştaydım, keman benim için yeni bir şeydi, karşı çıkmadım. “Viyolacı olacağım” diyordum ama kemancı olmayı da kabul ettim doğal olarak. Sonrasında viyolaya başlama fırsatım da oldu. Prof. Rubenstein’la viyola da çalıştım. Tabii ki bir viyolacı gibi viyola çalmak apayrı bir konudur, herkes kemancıların viyola çalabildiğini zanneder ama ikisi çok farklı enstrümanlar. Çok fazla çalışma istiyor,  ama viyola ile oda müziği olsun, solo konser olsun, çeşitli konserler verdim. Albümde de bir parçada elektrik viyola kullandım.

Sence İzmir’de müzikal çalışmalarını sürdürmek için yeterli potansiyel var mı?

İzmir’de Türkiye’nin en nitelikli konser salonu olan Ahmet Adnan Saygun Sanat Merkezi var. Uluslararası standartlarda, muazzam bir yer. Koltuk sayısı açısından da yeterli bir salon. Bazen insan “keşke 10000 kişilik salon olsaydı burası” da diyor. Ama imkânlar verildiğinde orada güzel işler çıkıyor. Ağabeyim ile kurduğumuz bir orkestramız var, ismi Camerata İzmir. Kurduğumuz bu orkestra ile bu merkezde birçok konser verdik. Belediye ve o dönemki AASSM yönetimi bize destek çıktığı için bu konserleri verebildik, maddi olarak bu işlerin altından kalkabildik. Umarım gelecekte tekrar kaldığımız yerden devam edebiliriz Camerata İzmir ile. Müzik işi bütçe ve destek istiyor. Devlet dairelerindeki yöneticilerin, STK’ların destekleri olmadığı sürece müzik işi yürümüyor. Sponsorluk çok önemli. İzmir’de AASSM dışında da bir sürü salon var, ama çoğunluğu teknik açılardan yetersiz. Dernek salonları müzisyenlere oldukça destekte bulunuyor, salonun ücretsiz temini gibi konularda yardımcı oluyorlar. İlçe belediyelerinin salonları var, hatta orkestrası olan bir ilçe belediyemiz bile var. Destek olmasa bir müzisyen ya da bir müzik topluluğu tek başına o konser salonunu kiralayıp, konserin reklamını yapıp, bundan bir şekilde salonun parasını çıkartmaya çalışıp, bir yandan da evini geçindiremez. Ben şanslı biriyim. Neden? Çünkü İzmir Devlet Opera ve Balesinde keman sanatçısıyım, oradan aldığım maaşım var. O beni biraz daha özgürleştiriyor ama böyle olmayan da çok arkadaşımız var. Onlar da konser verebilmek için direniyorlar, uğraşıyorlar. Bazıları da şanslarını yurtdışında deniyor, ne yazık ki ülkede iş imkânı bulamayan çok değerli yetenekler, müzisyenler var… Dinleyici konusuna gelirsek İzmir dinleyicisi popüler kişileri ve eserlerin yer aldığı konserleri tercih ediyor genellikle. Bu durum da bir süre sonra monotonluğa dönüyor ister istemez. Yeniliklerden ziyade sürekli kendini tekrar eden bir sonuç yaratıyor..

Gelelim albümüne… İlk kez kendi albümünü çıkarıyorsun Can. “Homine” ismine nasıl karar verdin?

Aslında Homine albümü ve Animalis benim bir projem.  Animalis bir single. Homine Latincede “insan”, “adam” anlamına geliyor. Latince kullanmamın sebebi, geçerli bir ölü dil olmasıdır. Ölü dil olduğu için de değişime uğrayamaz. Kullanım amacım tamamen bu.

Benim parça sıralaması olarak kafamda oluşturduğum bir kolaj var. Mesela ilk eser Hindemith’in prelüdüdür. Notası 2013’te,  Almanya’da bulundu. Bunu doğum gibi düşündüm; ilk parçayı insanın doğuşu gibi ön giriş olarak canlandırdım kafamda. Ardından gelen parçalar da çocukluk, gençlik sırasıyla gidiyor. Projenin ismini de kız arkadaşım Melisa ile birlikte bulduk, en büyük destekçilerimden biridir kendisi. Kafamda oluşturduğum bu kolaja en uygun isim Homine diye düşündük beraber. Single çalışmam Animalis’de bir hayvanın hikâyesi olacak, Animalis ise Latincede hayvan anlamına geliyor. Bu projelerde ailemin ve arkadaşlarımın desteğini çok hissettim. Yanımda oldukları için çok mutluyum. Homine ve Animalis Motiva Media & Art etiketiyle tüm dijital platformlarda yerini alacak.

Single hazırlığından bahseder misin?

Homine’nin devamı olarak Animalis adında bir single çalışmam olacak. Animalis Boğa Ferdinand’ın hikâyesini anlatıyor. Boğa Ferdinand, Munro Leaf’in bir masalıdır. Masala özel beste yapan ise İngiliz besteci Alan Ridout. İngilizceden çevirisini ve adaptasyonunu kendim yaptım. Kemancı aslında hem çalıp hem anlatabiliyor, besteci ona imkan verecek şekilde yazmış ama elbette bunu yapabilmek ayrı bir yetenek, dolayısıyla Yetkin Dikinciler ile birlikte çalıştım. Yetkin Bey gerçekten etkileyici sesiyle esere çok güzel can verdi.

Ne zaman çıkacak bu single?

15 Eylül’de çıkacak. Umarım bir aksilik çıkmaz ise dijital platformlarda olmasının yanı sıra 4 Ekim Hayvan Hakları Günü’nde 45 devirli 12 inç boyutunda plak baskısı çıkacak. Albümün ve single’ın tüm gelirlerini Türkiye’de işini çok iyi yapan iki farklı vâkıf var. Onlara bağışlamak istiyorum, ama şu an vakıfların ismini vermeyeyim. Türkiye’de bu tarz konular suistimale uğrayabiliyor, vakıflardan birinin Basın Koordinatörü ile konuşmam sonrasında isimlerini açıklamamam konusunda uyarıldım. Bağışlar konusunda bilgi isteyen kişilere şahsen bilgi verebilirim.

Performans gününde performanstan önce dikkat etmen gereken konular oluyor mu?

Tabii ki. Mesela konserimin olduğu günler kahve ve çay içmem, bol su içmeye özen gösteririm ama konserden bir saat önce su içmeyi de keserim. Su önemli çünkü spot ışık altında çok fazla su kaybediyorsunuz ve icrayı zorlaştırıyor.

Performans sırasında yaptığın bir ritüelin var mı?

Güler yüzle konsere çıkmak çok önemli benim için.

Eserlerini çalmaktan en çok keyif aldığın isimler kimler?

Güzel bir soru. Dmitri Shostakovich aşığıyım ben. Her eserini ayrı ayrı seviyorum. Hatta albümde Alfred Schnittke’nin Shostakovich’in ölümü anısına yazdığı bir prelüd var, onu da seslendiriyorum.

Dünyadaki müzik türleri arasında sınırlar kalktı gibi görünüyor. Senin bu konudaki düşüncen ne? Değişik müzik türlerini denemeye açık mısın?

Değişik müzik türlerini denemeye açık olmasam böyle bir albüm yapmazdım zaten. Ki bence artık bu sınırların kalkması gerekiyor gerçekten. Bir kişiyi klasikçi, cazcı, doğucu, batıcı şeklinde ayırmayı çok gereksiz buluyorum. Güzel bir iş ortaya çıktığı sürece bir şeyleri tür olarak sınıflandırmak -zaman zaman bende yapsam da- kurtulmamız gereken alışkanlıklardan biri.

Gözlerini kapadığında kendini hangi sahnede konser verirken görmek istersin?

Bir kez konser verdim söyleyeceğim yerde. O zaman orkestra içinde keman çalıyordum. Prag’da Smetana Hall… İnanılmaz güzel bir sahne. Orada solist olarak çıkmak isterdim. Gerçekleşir mi gerçekleşmez mi bilemem, hayat bu…

Kendinde değiştirmek istediğin bir alışkanlık ya da davranış var mı?

Aşırı titizlenmek diyebilirim. Yaptığım işlere aşırı titizleniyorum bu da bazen işin ruhunu öldürebiliyor. Aşırı steril olması bir şeyin doğallığını bozuyor. Aslında müzisyenlik açısından hep öğretilen entonasyonun düzgün olsun, ritmin düzgün olsun, her şey muntazam olsun. Tamam, her şey tabii ki muntazam olsun ama buna kanalize olurken insanların kalbine dokunmamız gereken o noktayı bazen kaybedebiliyoruz. Orada çok ince bir çizgi var. Teknik olarak mükemmel olmaya çalışırken ruhu kaybetmemek gerekiyor. Aslında baktığınızda bizim sektörümüz de bir açıdan hizmet sektörü. Biz işitsel olarak insanların duygularına dokunacak bir hizmet sağlıyoruz.

Neden albüm yapma isteği duydun?

Öyle bir dönemde yaşıyoruz ki Thomas Edison’un fonografı bulmasından beri müziği kaydedebilme imkânımız var. Kayıplı bir işi günümüz teknolojisinde kayıpsız bir şekilde seneler sonrasına aktarabiliyoruz. Bence insanın geride bir şeyler bırakması gerek. Müzisyenlik benim gözümde şöyle; 10 sene önce farklı çalıyordum, şu an farklı çalıyorum, 3 sene sonra daha farklı çalacağım. Bu değişen bir şey. Albümü yaptım, bu yaşlarıma ait, kendime ait bir şey bırakmak istedim. Albüm yapmak her müzisyenin en az bir kez yapması gereken bir şeydir diye düşünüyorum. Çünkü o anınızı kaydediyor ve sonraya aktarıyorsunuz.

Albümde hangi eserler var?

Giriş olarak Paul Hindemith’in solo keman için bir eseri var. Aslında bu eser Hindemith’in op.11 no:6 sol minör solo keman sonatının ilk bölümüyle hemen hemen aynı ama onun daha önceki versiyonu diyebilirim. Hindemith daha çok genç bir adamken bunu yazıyor hemen ardından bu yazdığı eseri daha da geliştirerek solo keman sonatına adapte ediyor. Bu geliştirmeden önceki versiyonu. Eserde Bach’ın etkilerini fazlasıyla duyabiliyorsunuz. 2013 yılında notası bulunan bu eser ‘Complete Hindemith Edition’ adı altında 2014’te yayınlandı. Eserin bu versiyonunun bir albümde dünyada ilk seslendirilişi olacak. Sonrasında Rodion Shchedrin’in Balalaika isimli eseri var. Balalaika isminden de anlaşılacağı gibi balalayka üzerine bir parodi diyebilirim. Pizzicato tekniği ile çalınır, bu teknik arşe kullanmadan elimizle gitar gibi çaldığımız bir tekniktir ve kemanı gitar gibi tutarız. Bu eser tamamen bir renktir aslında. Sonrasında canım çocukluk arkadaşım Eda And’ın eseri Dırınırı var. Kemanda bu eseri çalan ikinci kişiyim. İlk çalan kişi Özge Özerbek’tir. Bu eseri Eda’nın şakacı ve güzel bir eseri olarak nitelendiriyorum.

Ardından Mehmet Aktuğ’un Derya isimli eseri var. Mehmet Aktuğ bu eseri 2005 yılında yazdı. Mehmet Hocamızın kardeşidir Derya Hanım; eser ona adanmış. Blok flüt ve keman için yazılan bir eserdir. Blok flütün melodide olduğu, kemanın ise altta armonik olarak ve hareket olarak doldurduğu bir eserdir. Bana Güney Amerika ezgilerini anımsatan bir eserdir. O yüzden çok seviyorum.

Senin kendi besten de yer alıyor albümde…

Evet; Lotus var. Elektrik viyola, korno ve elektrik bas için bir eserdir. Bir gün arkadaşlarımla oturuyorduk, neden biz üçümüz bir şey çalmıyoruz dedik ama iki kemancı bir kornocuyduk. Benim dışımdaki kemancı arkadaşım Çağlar Haznedaroğlu aynı zamanda çok iyi bir bas gitaristtir. Benim bir bestem vardı ve bu üçlüye adaptasyonunu yaptım. Volkan Kartal da zaten Türkiye’deki en iyi kornoculardan biridir. Ben, Volkan Kartal ve Çağlar Haznedaroğlu çaldık bu eserde. Viyola orta frekansların yüksek duyulduğu bir enstrüman. Parçanın ismi “Lotus”. Lotus kirlenmeyen çiçektir ya, ben orada viyolayı kirletmeye çalışan bir karaktermiş gibi düşündüm, kornoyu da asla kirlenmeyen karakter Lotus gibi hayal ettim. Elektrik Bas ise armoniyi sağlıyor.  Ardından Alfred Schnittke’nin Prelüdü var. Shostakovich’in anısına bir eserdir. Eser aslında iki keman için, ya da bir keman ve bir manyetik teyp içindir. Manyetik teyp birinci kemancının üzerine konser sırasında bir tonmaister tarafından play tuşuna basılarak çalınır ya da ikinci kemancı sahnede canlı performansında perdenin arkasından çalıyor sesin geriden gelmesi için.Albüm prelüde ile başlıyor prelüde ile bitiyor aslında. Her son bir başlangıçtır diye düşündüğüm için kolajdaki sıralamayı ona göre yaptım.

Bunun da sonrasında Mehmet Aktuğ’un Ohne Titel eseri var. Mehmet Aktuğ bu eseri 1986’da Düsseldorf’ta seslendirdi. Manyetik teyp için yaratılmış elektronik bir eser bu, bestecinin Yamaha DX7 synthesizer ile yarattığı seslerin manyetik teyp üzerinde birçok kanal kaydetmesiyle olan kolajıdır.  Ben çalmıyorum bu eserde, bestecinin kendi icrası. Bunun da ölümden sonrasını temsil ettiğini düşündüm; açıkçası ben çok beğeniyorum bu eseri. Dolayısıyla “bonus track” olarak eklemek istedim. Türk halkı olarak günümüzde çağdaş bestecilere çok meraklı değiliz. Ama bir şekilde insanlara bunları sunmamız gerek. Ben bu albümde Mehmet Aktuğ Hocamızın iki eserine yer verdim, umarım gelecekte daha çok eserine yer verebilecek çalışmalar da yapabilirim. 

Albümle beraber bir konser yapmayı planlıyor musun?

Aslında albümle birlikte bir lansman konseri yapmak gelenektir. Ama ben bunun dışına çıkacağım. Bir konser adı altında böyle bir şey yapmayı planlamıyorum. Belki gelecekte albümdeki parçaları ve Animalis single’ı içeren bir konser yapabilirim, bilemiyorum.

Çok güzel bir sohbetti. Bu sohbet için teşekkür ediyor, albüm için de başarılar diliyorum.

Albüm içeriği merak edenler için:

• Homine
• 1- Paul Hindemith – Praludium G-moll
• 2- Rodion Shchedrin – Balalaika
• 3- Eda And – Dırınırı
• 4- Mehmet Aktuğ – Derya
• 5- Can Güçkan – Lotus
• 6- Alfred Schnittke – Prelude in Memoriam Dmitri Schostakowitsch
• 7- Mehmet Aktuğ – Ohne Titel (bonus track)

Mimar Hasan Cenk Dereli’yi üç yıl önce Bornova Container Hall’de düzenlenen PechaKucha gecesinde tanıdım. İlham veren işlere imza atanların kendilerine verilen kısa sürede başarı öykülerini dinleyip sunumlarını izlediğimiz bir geceydi. Çok etkilendim. Organizasyon Cenk Dereli’ye aitti. Bilgiye ve devamlılığa ulaşmanın en güzel yolu sosyal medyadan kendisini takibe aldım. Hep faklı ve güzel işlere imza atan ve beni tanımadığım meslek ve yeteneklerle buluşturan Cenk Hasan Dereli’yi bu ayki konuğum olarak seçtim.

Cenk İzmir doğumlu. İzmir Bornova Anadolu Lisesi’nden mezun olmuş. 2007 yılında İstanbul Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi’ndeki lisans eğitimini, 2010 yılında yüksek lisans eğitimini, “Kentsel Mekanda Gündelik Yaratıcılık” adlı, kentlinin gündelik hayata ve kentsel mekana yaratıcı katkılarını araştıran tez ile tamamlamış. Slovenya ve İstanbul Tasarım Bienallerine işleri ile katılmış, Parson-Paris Creative Residency Programına seçilmiş. Atölye, seminer, yarışma ve tasarım buluşmaları düzenliyor. İstanbul Teknik Üniversitesi’ndeki doktora çalışmasını 2017 yılında “Unesco Yaratıcı Kentler Ağı Tasarım Kenti Kriterleri Bağlamında İzmir’in Değerlendirilmesi” başlıklı tezle tamamladı. ,İstanbul Teknik Üniversitesi’nde doktora çalışmalarına devam ediyor.  Bugün, kurucusu olduğu NOBON markasını yönetiyor.

Cenk, İzmir’e ne zaman geldin?

10 Mayıs 1983 yılında İzmir’de dünyaya geldim, yani ben İzmirliyim. İzmir’de doğup büyüdüm, “İzmir’den ilk ne zaman gittim?” ilk soru bu. 2001 yılında üniversite okumaya gittim. İstanbul Teknik Üniversitesi Mimarlık fakültesine, sonra yüksek lisansa devam ettim. Araştırma görevlisi olarak çalıştım. Bir süre sonra doktoraya devam ettim. 2011 yılında doktoranın ilk zamanlarında “İzmir Kıyı Projesi” nedeniyle İzmir’e tekrar gelmeye başladım. İzmir’e tatiller için tabii ki gidip geliyordum ama bir iş dolayısıyla hep de dönmek istemişimdir. İzmir’e nasıl dönebilirim neler yapabilirim diye düşünürken bu proje benim için bir milat oldu. İzmir Kıyı Projesi şimdi İzmir Deniz diye biliniyor. İzmir körfezinin 40 km alanının yeniden tasarlanması projesiydi. Bugün gördüğümüz Güzelyalı Sahili, Göztepe Sahili, Konak Meydanı, Pasaport İskelesi’nin yeniden düzenlenmesi, Bayraklı Sahili sonrasında Turan ve tüm Karşıyaka Sahilini düzenleyen ve görünür hale getirmiş olan projelerin hepsi aslında 2011 yılında başlamıştır. 100’den fazla meslek profesyonelinin dahil olduğu büyük bir tasarım çalışmasıydı. Uzun yıllar şehrin dışında kalmış olmak ve şehirde kimseyi tanımamak dezavantajını o proje sayesinde ben hızlıca atlattım. İzmir’in yeni opera binasının mimarı Mehmet Kütükçüoğlu da o projenin içindeydi.

Bornova’da bulunan opera binası mı?

Hayır, Mavişehir’de inşa edilen yarışma projesiyle Mehmet Bey’in angajmanı vardı, o kazanmıştı. Karşıyaka’nın proje koordinatörü oydu. Mesela Nevzat Sayın İzmir mezunu bir mimar. Yıllardır da gidip geliyor. Dikili’de Yahşibey mahallesinde yaptığı evler var. İlhan Tekeli’nin genel koordinatör olduğu Aziz Kocaoğlu’nun önderliğinde 2009 yılında başlamış olan Kültür Çalıştayı ve Projeler dizisinin devamı olan projeydi. Bende bu projede pek çok insan tanımış oldum. İzmir’de bir sürü insanla tanıştığım için bir şeyler yapmaya başlayabilirim diye düşündüm. İstanbul’da başka işler yapıyordum, arkadaşlarımla ortak bir ofisimiz ve bir barımız vardı. 2012 yılı olduğunda İstanbul’da yaptığım bazı işlerin bir kısmını İzmir’de denemeye karar verdim.

İstanbul’daki PechaKucha Nights başkasının etkinliği miydi?

Evet, her şehirde o sorumluluğu alan kişi tarafından organize ediliyor. İstanbul’da yaptığımız mimari projelerimizi, kültür girişimciliğimizi ve diğer şeyleri İzmir’e taşıyarak bu etkinliği insanlarla tanışmak için bir araç olarak kullanmayı düşündüm. PechaKucha Night 2003 yılında, mimar İngiliz bir çiftin Tokyo’da başlattığı uluslararası bir etkinlik. Bu çift İngiltere’den Tokyo’ya gidip yerleşmiş, orada bir takım işler yapmaya başlamış. Sonra çok fazla çalıştıkları için arkadaşlarının yaptıklarından haberdar olmadıklarını görüyorlar. Arkadaşlarıyla ve kendi yaratıcı çevreleriyle kopukluklarını tespit edip, bu kopukluğu bir bahane yaratıp aşmaya çalışıyorlar ve o bahanede bu etkinlik oluyor. Mimarlar normalde çok konuşur. Kendilerinden de biliyorlar ve o yüzden otomatik olarak 20 saniyede bir değişen 20 slaytla bir konsept yaratıyorlar. Buluştukları zaman anlatmak istedikleri projeyi bu 20 slaytı kullanarak anlatıyorlar. Bu konsept katılanların çok hoşuna gidiyor. Uluslararası bir ofis olduklarından, yurtdışından gelenleri yerli kitleyle buluşturmak için bu etkinliği kullanıyorlar. Oraya gidenler de geldikleri yerde “Biz de bunu kullansak mı?” diye düşünüyorlar.

Yani zincir gibi?

Evet bir zincir gibi. Biz etkinliği başlattığımızda 2013 yılının Şubat ayıydı. O sırada 720 şehirde düzenleniyordu. Yani 10 sene içerisinde epeyce yayılmış. Ama daha da ilginç kısmı 2013’den 2019 yılına geldiğimizde 1100’dan fazla şehirde düzenlenmiş.

PechaKucha’nın kapsamında “ilham veren işler” var, #izmirdeoluyor var…

Ben tamamen şehirden şikayet etmeyen, kendi yaptığı işe tutkuyla sarılan bunun üzerine konuşan insanlarla arkadaşlık etmek istiyorum. Bunun için de bu etkinliği yapıyorum. Yani benim için insan tanıma ve arkadaş edinme etkinliği ve bunlar da özel insanlar… “O iş olmaz, onu başka yerde yapacaksın” diyen mantalitenin karşısında pek çok insan pek çok iş yapıyor. Zaten bu şehri de çoğunlukla yaşanır ya da keyifli bir hale onlar getiriyor. İnsanlarla bir şey konuştuğumuz zaman “Sen ne yapmak istiyorsun” diyorum gayet net “Şunu yapmak istiyorum” diyor. “Benim şöyle bir kabiliyetim var, onun böyle bir imkânı var. Ben sizi bir araya getireceğim siz de bunu yapacaksınız” diyorum. Bugüne kadar etkinlikte 161 kişi sunum yaptı. Bunlar bir sürü farklı alandan; aralarında tasarımcılar, sosyal girişimciler, ticari girişimciler, iş insanları, meslek örgütlerinden temsilciler, sanatçılar var… Bir sürü insanla tanışılıyor, herkes bambaşka işlerle uğraşıyor. Benim yapmayı sevdiğim şeylerden bir tanesi de bütün bu tanıştığım insanları kendi imkânlarıyla kendi kabiliyetleriyle bir araya getirip toplamından daha fazlasını yaratabilecek bazı şeyler yapmak.

Etkinlik başında hep anlatıyorum bu iş biraz alışılmış kafa dışına çıkmakla alakalı. Coğrafya olarak eksik yok; dört milyon insan var, kent ekonomisi bağımsız ülkenin genel sosyokültürel psikolojisinden ayrı oldukça özgür bir ortam. Ama hep üçüncü, hatta bazen dördüncü şehir. Benim bir sloganım var “İzmir’de oluyor” diye, İzmir’de her şeyi yapmak mümkün demek bu. Yani “bu iş İzmir’de yapılmaz, İzmirliyle bu iş olmaz” diye bir şey yok, oluyor. İzmir’de konser oluyor, İzmir’de tasarım festivali oluyor, İzmir’de dezavantajlı gruplar için atölyeler oluyor. Aslında kentte olup biten şeylerin bilinirliğini arttırmak önemli.

Türkiye’de hangi şehirlerde var?

İstanbul, İzmir, Eskişehir, Ankara, Bodrum’da var. Bursa’da da var ama daha hiç etkinlik yapılmadı. Biz şehir olarak ikinciyiz.

Ben Container Hall’de izlemiştim, kaçıncısı bilmiyorum ya iki ya üç…

Onuncu etkinlikten sonra olabilir. İlk başladığında etkinlik amacı vardı. O dönemde İzmir’de pek bir şey olmaz, kimse bir şey yapmazdı. Bugünkü kadar popüler değildi İzmir.

Peki, neden illa İzmir’i istedin? İstanbul gibi hareketli, sosyal yönden canlı, iş yönünden fırsatlıyken neden İzmir’i seçtin? Gönül bağımı, bir aşk mı?

Aşk… Politik bir slogan gibi olacak ama öyle. Ben bütün çocukluğumu daha doğrusu çoğunluğunu Batı Anadolu’da gezerek geçirdim. Kültür turu ekibine dâhildi benim ailem. Hafta sonu tatilinde ya da uzun tatillerde sürekli yakın yerlere gidilirdi ve arkeolojik kentler ziyaret edilirdi.

Ailenin ilgisi seni de yönlendirmiş…

Evet, onların kültür turlarına bir ilgisi vardı. Ben her hafta sonu bazı değerler paylaştığımız bir grup insanla beraberdim.

Arkadaş, yakın çevre?

Hiç tanımadığım insanlar, her seferinde yeni insanlarla tanıştığınız ve değişen bir çevreniz var. Onlarla böyle disiplinli bir şekilde, iki haftada bir hafta sonları buluşup, uzun kilometreler kat edip, pek fazla insanın ziyaret etmediği yerleri ziyaret ediyorsunuz. Sonra akşamın bir vaktinde dönüyorsunuz ve inanılmaz yorgun olarak geliyorsunuz. Ertesi gün işe gidiyorsunuz. Şimdi bu standart bir hafta sonu eğlencesinden ya da dinlencesinden farklı bir şey. Ama o deneyimin zenginliği ve yaşadığınız coğrafya bağlıyor sizi. Beraber hareket etme istediğiniz insanlara bağlıyor. Aslında bir cemiyeti kuvvetlendiriyor ve bir sosyal ağ kuruyorsunuz. Coğrafyanıza dair kalıplaşmış laflara yani kalıplaşmış cevaplara.

Genelleşmiş inançlar var…

Negatif olayların genellemelerinden ikna olmuyorsunuz. Bir de elinizde neyin olduğunu biliyorsunuz. Evet gerçekten işlemeyen ya da yeterince iyi işlemeyen bir şey varsa onu yerinde görüp, sonra eğer gerçekten niyetiniz onu iyileştirmekse, neler yapabileceğinizi anlıyorsunuz. Uzaktan akıl vermekle olmuyor. Olmadığını bizde milletçe biliyoruz. Biliyorsunuz ki Türkiye’de her insan her işi biliyor. Buna rağmen pek çok şey işlemiyor.

Mesela, televizyon programları futbol yorumlarıyla dolu ama Türkiye ne kendi içerisinde ne de küresel alanda bu konuda devrim yaratıyor. Ama aynı şey bizim gündelik hayatımızda da var, kendi hayatımızı değiştirmektense, başkasına akıl verip onun bir şeyler değiştirmesini bekliyoruz. İşte bu keşifler, geziler bire bir bu durumlarla yüzleşmek, insanları daha sessiz ve daha çok eylem odaklı hale getiriyor. En azından benim için öyle ve bütün o coğrafyayı da görmüş olduğum için ben buraları seviyorum. Pek çok insanla tanıştım sadece İzmir’de de değil. Gittiğimiz yerlerde de güzellikler yaratmak özgüvenle pek çok iş yaratan ya da düzgün çerçevelerle emeğinin karşılığında çok doğru inşa eden insanlar gördüm.

Coğrafya deyince, İzmir olmasaydı en çok neresinde yaşamak isterdin Türkiye’nin?

Türkiye’nin neresinde yaşamak isterdim hiç düşünmedim… Ege ve deniz insanıyım, öyle büyüdüm. Çok sevdiğim bir laf var, “Değişen İzmir’i Anlamak” diye bir kitapta okumuştum. Çok iyi bir kitaptır. Onun son bölümünde geçiyordu. “İnsanların çocukluğu kendi anavatanıdır” diyordu kitapta. O yüzden deniz kenarında, suyun yanında ve toprağa yakın bir yerde yaşamak isterdim. Batı Anadolu olabilir. Güney Batı Anadolu’da olabilir. Şehir söyleyemem.

Bu özelliğin İzmir için bir kazanç, çünkü çok çalışıyorsun.

Ben mimarım. Mimarlık okudum ama etkinlikler organize ediyorum çoğunlukla…

Başarılı bir mimarsın; binalara, yeni sitelere, yeni rezidanslara girebilir çok daha iyi kazanabilirsin. Ama bunun yanında pek çok çalışmada görüyorum ben seni. Demek ki seni başka şeyler besliyor…

Bazen o işlere giren biri olabilmeyi istiyorum açıkçası. Kesinlikle karşı değilim ama iki şeyden bahsedebilirim. Bir tanesi üniversite okurken piyasa ortamına biraz uzaktım. Antik kentlerin tarihine olan merakım ve coğrafyayı gezip insanlarla kurduğum ilişki. Garip bir his verdi bana. Her şey kurulup yıkılmış. En görkemli yapılar bile zamana dayanamamış.

Bu dünyaya başka bir bina daha lazım değil, gerçekten öyle. Mimarlık eğitimi garip bir eğitim diye söylerlerdi. İnsan sonradan anlıyor. Mimarlık eğitimi geniş bir formasyon veriyor. Zaten üniversite bir meslek edindirme alanı değil, bir bilgi alanı. Önemli olan üniversite ortamı içinde karşılaştığınız insanlar. Ben İstanbul Teknik Üniversitesi mimarlık fakültesi okudum. Her tipten insanın hem karakter hem de akademik yönden bulunduğu bir ortamdı. Benim muhteşem hocalarım oldu. Birçoğuyla hala görüşüyorum. Bazıları hala muhteşem işler yapmaya devam ediyor. Oradaki kadrolar biraz dağıldı ama başka yerlerde muhteşem işler yapıyorlar. Aslında düşünülürse “mimar” sadece bir isim. Belediyede çalışan mimar var, şantiyede çalışan mimar var, tasarımcı mimar var, bunların bazılarını bir arada yapan mimar var, endüstriyel tasarım odağındaki küçük ölçekli işler yapan mimar var, iç mimarlık ya da dekorasyon yapan mimar var, AVM inşa edenler var, ben sadece taş yapılar yapacağım diyenlerde var. Bunlar kişinin odaklanması ile alakalı.

Ben “bir bina daha buraya lazım değil” diye düşünüyorum. Türkiye’de inşaat sektörünün ve bunun içerisindeki karakterlerin, mimarın hem yerel yönetimlerle, hem piyasaya olan ilişkilerini görüp anlayıp okudukça şöyle düşünmeye başladım: “Bazı şeyler benim için doğru değil ve bana doğru gelmiyor. O zaman benim mimarlığım ne?”. Benim buna karar vermem lazım. Ben mimarlığı çok seviyorum, mimarlık etkinlikleri yapmayı çok seviyorum, mimarlardan bir şeyler öğrenmek için mimarlık öğrencileriyle atölyeler yapmayı çok seviyorum. Yeni hayaller ekebilmek, insanlara ilham verebilmek için mimarları buluşturan parti ve eğlence kısmını seviyorum.  Sosyal birliktelik olduğu zaman meslek alanında farklı bir mücadele olacağını düşünüyorum.

Geçenlerde Ekonomi Üniversitesi öğrencileriyle oldu galiba etkinliğiniz?

Evet. Mimarlık etkinliklerini organize etmeyi seviyorum. Mesela İzmir’de mimarlık filmleri izletmek istiyorum. Onların haklarını alıyorum, ondan sonra onları kamuya açık gösterim şeklinde organize ediyorum. İsveç’te gördüğüm bir sergi, İzmir’de de olmalı diyorum, gidiyorum o serginin sahibiyle konuşuyorum ve İzmir’deki mekânı ayarlıyorum. Üretilmesi gereken bütün şeylerin sergileneceği sergi tasarımını yapıp onu gerçekleştiriyorum. Bütün bunlar benim mimarlığım aslında.

Bu da bir mimarlık…

Evet, bu da benim seçtiğim mimarlık. Etkinlik organizasyonu dışında bar, restoran tasarımları da yaptım ben.

Etkinlik mimarı mısın o zaman?

Çoğunlukla öyleyim. Mekânsal tasarımlar da yapıyorum. Ama etkinlikleri seviyorum İstanbul’da Gece kulüpleri, barlar yaptım. Restoranlar, barlar, küçük evler özellikle Beyoğlu çevresindeki evlerin yeniden yapılması. Ama dönüp dolaşıp çoğunlukla yaptığım şey bu etkinlikler. Çünkü mimarlık çok yavaş ilerleyen bir meslek. Tasarım alanlarında ilerleyenlerin en yavaşı. Bir de ölçeğiniz büyürse… Bir müstakil evden, yüzlerce konukluk bir projeye doğru büyütün ya da bir AVM’yi düşünün, tasarım süreçleri ve inşaat süreçleri toplamda belki dört seneye falan yayılacak. Belki beş seneyi bulacak. Hesap yaptığın zaman bu mesleğe otuzunda başlayan bir insan, altmış yaşına gelinceye kadar altı tane proje denk gelir.

Şantiyelerde çalışıyorken, şantiyeleri seven birçok mimarla tanıştım. Resmen her şeyini seviyorlar. Sabah yedide gelmek, gece dörtlerde gitmek onları yormuyor. Büyük bir proje için beş altı senelerini veriyorlar. İşler böyle olunca beş altı proje yapabiliyorlar. Bu benim için fazla yavaş bir faaliyet. Bir de elinin değdiği insan sayısı da çok farklı. Benim yaptığım etkinliklerin izleyicisi Ülke ve dünya koşullarına göre Beş yüz kişiye de çıkıyor; iki yüz kişiden aşağıya inmiyor. Planlaması tasarlaması kısa bir zamanda oluyor ve her şey gözlerimin önünde olup bitiyor. Orada olan insanlarla beraber deneyimliyor, yaşıyor, nefes alıyoruz, kalplerimizin birlikte atıyor…

Aslında sinerji yaratıyorsun…

Evet, deneyimleyip “Tamam, şimdi ne yapıyoruz?” diyebileceğim bir şey. Bence aynı eğitimden geçip ömründe sadece altı proje yapmak bir tercih. Ben belki ömrüm boyunca üç yüz dört yüz tane irili ufaklı proje yapabilirim. Çizimler yapıyorum ama ölçeğimi biliyorum. Benim ölçeğim hiçbir zaman çok konutlu projeler yapmak değil. Benim ölçeğim daha başka bir ölçek. Yaptığım mimarlık mı? Yapısal mimari işleri de, bir bina lazım mı dünyaya dediğim işlerin karşılığına denk gelen, onlara cevap veren işler. Herkes İçin Mimarlık Derneği ile yaptığım projeleri çok önemsiyorum. Orada gerçekten yapı işleri yapılıyor. Doğrudan insanlara çok faydalı olabilecek işler yapılıyor. Bir köyde olabilir ya da mahrumiyet alanında Anadolu’nun kalbinde olabilir. Köydeki bir okul bahçesinde, o bahçenin kullanıcılarıyla yani öğrencilerle birlikte tasarımı yapılıyor mesela.

Peki, İzmir’de iyileştirilmesini istediğin semtler var mı?

Semt değil de sokak halleri, sokak kullanımlarına dair söyleyeceklerim olabilir.

Dar sokak gibi değil mi?

Evet ya da taşıt sorunu, park yerleri… Ben mesela İstanbul’da yaşarken hiç özel taşıt kullanmıyordum ama İzmir’de araba kullanmayı çok seviyorum. İzmir sizi çevresinde de yaşatan bir şehir. Yani gidilecek çok yer var, kentin keyfini çıkarmak istiyorsanız bence şehir içinde toplu taşımayı tercih etmelisiniz. Giderek de daha bağlantılı bir hale geliyor. Diyelim ki İstanbul’da 45 dakikada bir başka mahalleye ulaşabilirsiniz ama burada 35-40 dakika yol aldığınızda dünyadaki en güzel denizlerden bir tanesine girebilirsiniz, dünya mirası listesindeki bir kalıntıyı ziyaret edebilirsiniz, sadece orada pişen bir yemek yiyebilir ya da hiçbir şey tüketmeden sadece manzaranın keyfine varıp sessizliği içinize çekebilirsiniz. Bu büyük bir keyif, tabi böyle olunca araç kullanmayı çok seviyorum burada ama otopark problemi var. Böyle olunca da mimarlıkla ilgili yazdığım ve konuştuğum bazı şeyleri çok düşünüyorum. Bir şeyler düzelebilir mi? Emin değilim. Şurayı düzeltelim işler yoluna girebilsin demek mümkün mü? Bilemiyorum. Bazen bu sorunu İzmir’de çözmeye çalışmak yerine daha küçük ölçekli başka bir kentte, bu iş problem haline gelmeden, buna yönelik fikirler geliştirmeyi daha anlamlı buluyorum. Kent planlarını ona göre yapmak, belki de İzmir’e ders olabilecek projeler üretmek. İzmir ölçeğinde bu projeleri yapmak için çok radikal kararlar almak lazım. İnsanların uyum süreçleri var. Her şey ilk başta tepki görüyor. Tramvay da en başında çok tepki gördü, metro da çok tepki gördü. Aslında hem zaman, olarak hem ekonomik olarak bize dönüşü var. Sadece biraz fikre alışmak gerekiyor.

Sen kendin için çiziyorsun…

Evet, ben kendim için çiziyorum ama bir yandan da inşa edilmesi amaçlı bir şeyler çiziyorum kendi kendime. Fakat bunlar çoğunlukla kağıtta kalıyor…

Instagramda sık sık #givemeanisland #banabiradaverin etiketiyle çizimlerini paylaşıyorsun. Peki, sana bir ada veriyorum, neyle donatırsın, neyle doldurursun adanı?

Pek bir şeyle doldurmam. Bir tekne bağlardım, çünkü mavi yolculukları seviyorum. Aslında benim çizdiğim şeyler Kız Kulesi’ne de benziyor, Slovenya’da Bled’de suyun ortasında bir adadaki bir manastıra da. Manastıra su seviyesinden bir merdivenle çıkıyorsunuz, o beni çok etkilemişti. Nedense öyle bir şeyler çizmeye başlamıştım. Bu manastırın benzerini ama yıkık halini bir mavi yolculuk sırasında Göcek’te bir adada gördüm. Fethiye’deki Kayaköy’ün bir ada üstünde olduğunu düşünün. Adaya çıktığınız zaman yollar olduğunu görüyorsunuz uzaktan gördüğünüz duvarların nasıl sokaklar belirlediğini görüyorsunuz. O yolların, o yaşantıların yok olması oldukça melankolik bir his. Çok güçlü bir duygu. Tek gerçek olan şey o karşılaşma anında hissettiğiniz şey. O da böyle tekinsizlik hisleriyle hayranlık arasında hiçbir gündelik referansa karşılık gelmeyen şeyler… Onları çağrıştırdığı için çiziyordum ama bana bir ada verilse tekne bağlardım yani başka bir şey yapmam.

Kentin düzenlenmesi konusunda İzmir’in yetenekleri konusunda ne düşünüyorsun?

Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Türkiye’deki gerçekten en iyi güzel sanatlar fakültelerinden bir tanesi. Oradaki insanlar “yıllarca duracak şeyler yapmak istiyorum” dediklerinde onları durduran tek şey herhalde imkanları bir araya getirmek olabilir. Eğer insanlar o imkanların orada olduğunu bilebilirse daha çok enstalasyon olur çevrede.

İzmir, Kemalpaşa’da Nif Bağları’nda gerçekleştirdiğin Forced Migration (Zorunlu Göç) adlı enstalasyonun Bükreş Trianal’inin bir bölümü olan East-Centric Arhitext Awards 2019’a aday gösterildi. Bu iş ve yaşadığımız zorunlu göçler hakkında ne söylersin?

Öncelikli olarak sanatı tasarımdan ayıran şey ya da sanat işini ticari bir işten ayıran şey, çoğunlukla kişisel bir dertlenme üzerinden gerçekleşmesi. Sanat işi sanatçının kendini ifade etmesi. Tabii ki sanat piyasasının gereği olarak bir sanat işi bir sanatçıya sipariş verilebilir ama o sanatçının dertlenmesi olmadığı sürece basmakalıp bir üretimden öteye geçmez. Bu iş de benim kişisel dertlenmenin yansıması.

Bu coğrafyaya birilerinin geliyor olmasının bizim dışımızda sebepleri varmış gibi görünse de, Türkiye ne iklim krizinden, ne de Orta Doğu’nun siyasi çalkantısından uzak değil, onların bir parçası. Doğuda, Güney Doğu’da, Karadeniz’de, Ege’de yani Türkiye’nin bütün coğrafyasında insanlar, neden ülkelerini terk edip hayatta kalmak için Türkiye’ye gelip bir yaşam arıyorlarsa, bizleri de o durumu yaşamak zorunda bırakacak sebepler burada da var.

Buna yabancı bir şeymiş gibi baktığımız zaman o sebepleri oluşturan şeyleri tespit etmemizde imkânsız hale geliyor. “Bizimle ne alakası var, o sizin derdiniz” dediğimiz her şey bizim de yaşayabileceğimiz şey haline geliyor.

Aşağı yukarı benzer nedenler…

Buna yabancı bir şeymiş gibi baktığımız zaman o sebepleri oluşturan şeyleri tespit etmemizde imkânsız hale geliyor. “Bizimle ne alakası var, o sizin derdiniz” dediğimiz her şey bizim de yaşayabileceğimiz şeyler.

Çevremde de çocukları yurt dışına eğitim için gidenler var, çocuklarına “dönmeyin” diyorlar…

Oda bir çıkmaz bence. Çıkış yolu herkesin kim olduğunu tekrar hatırlamasıyla alakalı. Hepimiz Osmanlı coğrafyasının, Roma’nın ve hatta İyon kent devletlerinin uzantısıyız. Bizim bugün İzmir olarak yaşadığımız coğrafyada yaşadığımız hayat, tarih boyunca sürekli farklı kültürlerin etkileştiği, çatıştığı, barış yaptığı, dillerinin, mutfaklarının kendi genlerinin birbirlerine karıştığı bir coğrafya. Ve her birimiz bundan bir parçayı taşıyoruz. Benim Türk kültürüne yakıştırdığım şey bütün coğrafyaların arasında gezip onlarla beraber olup onlardan bir şey alıp onlarla başka yerlere doğru giden bir kültürel taşıyıcılık. Bunu bilerek yaşamak lazım sanırım.

Çok aydınlatıcı, keyifli bir sohbet oldu, onca yoğunluğunda zaman ayırdığın için teşekkürler Cenk.

İnstagram: @hcenkdereli

cenk@nobon.net

www.nobon.net