Hala görmediyseniz mutlaka gidin, görün. Turgutlu Kent Müzesi üç kattan oluşuyor; zemin katta kasaba yangını anlatılıyor. Ayrıca o dönemi anlatan üç ayrı oda da görülmeye değer. Nalbant, araba tekerliği yapan ustalar, eski evleri ayrıntılarıyla anlatan yüklükler, o günlerden bugünlere taşınan ev eşyaları; hepsi görülmeye değer… Hepsi de hüzün yüklü. Turgutlu Kent Müzesi, kalıcı sergilerin yanında süreli sergilere de ev sahipliği yapıyor.

Turgutluların geçmişin izlerini bulabileceği müze, 1922 yılında yaşanan acımasız yangında yaşananları çok iyi tasvir ediyor. Müze Sorumlusu Mehmet Gökyayla öyle bir anlatıyor ki, interaktif görsellerle birlikte insanı o günlere götürüyor. Önümüzdeki dönemde tam bir vahayı andıran bahçesinde, kültür ve edebiyat festivalleri düzenlenecek kısmetse.

Kent tarihini gün yüzüne çıkararak, geçmişin mirasını geleceğe taşıdığı projelerden biri olarak hayata geçen Kent Müzesi; Turgutlu’nun Cumhuriyet Tarihi ile birlikte geçirdiği evrimi Türk gelenek, görenek ve adetleri ile birlikte yansıtıyor.

1927-28 yıllarında inşa ettirildiği bilinen Üzümcü Konağı, mimarî özellikleri itibarı ile erken Cumhuriyet Döneminden günümüze ayakta kalabilen ilçemizdeki en ihtişamlı sivil yapı olma özelliğini taşımakta. 1930’lu yıllarda Enver Üzümcü tarafından satın alınan yapı, aynı zamanda 1930’lardan 1942’ye kadar hükûmet konağı olarak da kullanılmış. Enver Üzümcü’nün oğlu Ahmet Bey’in vefatının ardından konak, başka bazı gayrimenkullerle birlikte belediye tarafından satın alınmış ve hemen ardından müze olarak işlevlendirmek amacıyla projelendirilmiş. 2015’te Zafer Kalkınma Ajansı’nın açtığı çağrıya yapılan başvuru neticesinde proje hibe almaya hak kazanmış ve hemen ardından çalışmalara başlanmış. “Turgutlu’nun Müzesi’ni Turgutlular Kuruyor” mottosuyla kent katılımının sağlandığı projede ilk etapta Üzümcüler olarak bilinen binanın restorasyonu gerçekleştirilmiş. Taşınmaz kültür varlığı olarak tescilli bir yapı olan konağın restorasyonu projenin ilk etabını oluşturmuş.

Müze bodrum, 1. ve 2. kattan oluşuyor. İşgal günleri ve yangın sürecinin anlatıldığı Turgutlu Kent Müzesi’nde görsel ve işitsel ögelerin yanına koklama duyusu da yer alıyor.

Son not: Turgutlu Kent Müzesi, Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün Samsun’da Milli Kurtuluş Mücadelesini başlattığı günün yıldönümü olan 19 Mayıs 2017 tarihinde yani Atatürk’ü Anma Gençlik ve Spor Bayramı’nda hizmete açılmıştır.

Dünyanın en büyük zeytin ve zeytinyağı müzesi olarak kabul edilen Kuşadası Davutlar’daki OleaAtrium’ u ziyaret ettim.

Müzeyi özel olarak gezdiren Gamze Gürel Hanımın doyurucu anlatımı ile ziyaretim beklenenden uzun ve keyifli geçti. Bir müzeyi, bir bilenle gezmenin ayrıcalığını yaşadım. OleAtrium, sizi adeta zamanda yolculuğa çıkaran, tarihsel gelişim sürecine göre bilgilendiren, zeytin ve zeytinyağının insan hayatındaki yerini, canlandırmalarla anlatan bir sanayi müzesi. Bu yönüyle, sadece vitrin altında objelerin sergilendiği, yazılarla tarihsel gelişim sürecinin anlatıldığı, ya da tek bir işliğin restore edilerek üretimin tarif edildiği benzerlerinden çok farklı.  Bu nedenle de, dünyanın hem yüzölçümü, hem içerik, hem de koleksiyon zenginliği bakımından en büyük Zeytin ve Zeytinyağı Müzesi…

Zeytinyağının 2500 yıl öncesinden başlayan süreci

Kuşadası’na bağlı Davutlar beldesi yolu üzerindeki Değirmen Restoran girişinde, turizmci Hasan-Gürsel Tonbul çifti tarafından kurulan müzede, zeytinyağının 2500 yıl öncesinden başlayarak erken sanayi dönemine uzanan süreci sergileniyor. Müzede kullanılan obje ve materyallerin % 80’ i Hasan Tonbul’ un birikimi olup, özellikle yakınçağ “erken-sanayi-buharlı” ve “yakın sanayi-elektrikli dönem” bölümlerinde sergilenenlerin bir kısmı proje yapım aşamasında ve donatım sırasında oluşan ihtiyaçlar doğrultusunda aranarak bulunmuş ve müzede sergilenmeye başlamış.

Sergilenen araçların tamamı çalışabilir durumda 

Urla’daki Klazomenai’nin de bir örneğinin bulunduğu 11 ayrı bölümden oluşan müzede,   yüzlerce zeytin üretim aracı sergileniyor. Son derece zengin bir koleksiyona sahip müzenin en büyük özelliği ise; müzede sergilenen üretim araçlarının tamamının çalışabilir durumda olması. Müzede; 2500 yıl öncesinden başlayarak, erken sanayi dönemine uzanan zeytin ve zeytinyağı süreci;  zaman tüneli yolculuğu tadında, özellikle zeytinyağının tarihin bilinebilir dönemlerinde nasıl üretildiğine dair, gerçek ebatlarda ve gerçeğe yakın canlandırmalarla anlatılıyor. Bu amaçla müzede 100 adet cansız figür kullanılmış ve bu figürlerin gerçek hayattaki beden hareketlerinin ifade edilmesine özen gösterilmiş. Bunlara ilave olarak müzede, tarihsel değeri olan objeler de sergilenmekte. Özellikle yağı saklamakta kullanılan Pitoslar (küpler), Nedim Atilla’nın değişiyle, “her biri üzerinde saatlerce süren konuşmalar yapılacak bir tarihsel değere sahip”. Müzenin girişinde, üretim tezgâhları yanında ve özellikle mahzen bölümünde sergilenen dev pitoslar, her biri farklı döneme ait süslemeler içeriyor. Müzenin en değerli parçalarının başında ise, yekpare(tek parça) zeytinyağı ezme taşı ile çiftli mengene geliyor.

İnsanoğlunun zeytinle ilişkisi dönemleriyle sunuluyor

Müzenin ana giriş kapısına doğru ilerlemeye başladığınızda, sağda ve solda zeytini yağ yapmak üzere fabrikaya taşıyan maketler görüyorsunuz. Canlandırma, zeytinin fabrikaya getirilişinden başlıyor. Sonrasında dikkatinizi ilk çeken,  karşınızda duran görkemli ağaç kapı oluyor. Giriş bölümündeki lobi salonunda zeytinin, dünyada yayılmasını gösteren harita göze çarpıyor. Buradan müzenin ilk bölümüne geçiyorsunuz. Orjinali Urla/Klazomenai’ de bulunan İon dönemine ait işliklerin sergilendiği bu bölümden sonra sırasıyla; geçiş /kadim dönem, aydınlatma bölümü, Roma dönemi, Roma Hamamı ve sabun imalatı bölümü, Erken Bizans /Geç Roma dönemi, Toplu sunum, Geç Bizans/Erken Osmanlı dönemi, Erken Sanayi dönemi (buhar ve dizel makineler), Elektrikli dönem (geleneksel taş baskı sulu sistemler), zeytin ve zeytinyağının bilinebilen üretim tarihi süresince kullanılan araç/gereç ve yöntemlerinin sergilendiği bölüm, ziyaretçileri 2500 yıllık bir yolculuğa çıkarıyor.  Son bölümde ise, tarih boyunca zeytin ve zeytinyağına yakınlığı ile bilinen, üzüm ve şarabın üretimi ile ilgili araç/gereç ve yöntemler sergileniyor.

Kısacası gördük ki, insanoğlu zeytini yemiş, yağını önce kandillerle aydınlatmada kullanmış, sonra şeytani duygularına yenik düşüp kaynattığı zeytinyağını kale surlarında düşmana dökerek savunma yapmış,  sonra zeytin prinasını sıkıştırıp mancınıklarla düşmana atarak silah olarak kullanmış. 

Günümüzde ise sağlıklı beslenmenin nimeti. İlaç hammaddesi olarak kullanılıyor pek çok derde şifa oluyor.

Bunları bize bir kez daha öğrettiğin, muhteşem bir sergi ile gösterdiğin için çok teşekkürler OleaAtrium, çok teşekkürler Gamze Gürel Hanım…

Murat ve Uğur Bostancıoğlu kardeşlerin kurduğu ve babaları merhum Ali Bostancıoğlu’na ithaf ettikleri Sarıkız Kazdağı Etnoğrafya Müzesi, hem ailenin hem de yaşadıkları yörenin geçmişine ve tarihine ışık tutmayı başarıyor.

Kış sezonunda pazartesi hariç her gün sabah 10.00 – 17.00 arası, yaz sezonunda her gün sabah 10.00 – 23 saatleri arasında makul bir giriş ücreti ile ziyarete açık olan müzede Kazdağları’nın mitolojisini, tarihini, endemik bitkilerini, faunasını, zeytini, zeytinyağını, Truva`yı, Antandros`u, Türkmenleri, Yörükleri ve yöreden yolu geçmiş önemli kişileri görmek mümkün. Bu önemli isimlerin balmumu heykelleri de müzede sergilenen parçalar arasında. Ayrıca müzenin içerisinde bölgeye ait anmalık ve hediyelik eşyaların satışa sunulduğu ayrı bir bölüm de bulunuyor. Buradan yörenin zeytinyağını, zeytininden imal edilmiş sıvı el sabunlarını, yöreye özgü hatıra eşyaları satın almak mümkün.

Görülmeye Değer Eserler

Müzede, Edremit’e geldiğinde Mustafa Kemal Atatürk’e tahsis edilen fayton ve ilk baskı ‘Nutuk’ gibi görmeye değer eserler yer alıyor. Ayrıca 215 kiloluk top mermisini kaldırarak, Çanakkale Deniz Savaşı’nın kaderini değiştiren meşhur Seyit Onbaşı ile Sabahattin Ali, Tuncel Kurtiz ve Ali Ekber Çiçek’in balmumu heykelleri de bulunuyor. Büyük İskender, Afrodit ve Nemesis’in silikondan yapılmış birebir heykel ve büstlerinin yanı sıra İda Dağı’nda yaşayanların yöresel kıyafetlerinin de sergilendiği galeride, Sarıkız’dan Hasanboğuldu efsanesine kadar pek çok hikâye objelerle anlatılıyor.

Galeriye ilk girdiğinizde sizi Kazdağları’nın sembolü Sarıkız’ın mumya heykeli ve kazları karşılıyor. Daha sonra yörede yaşamış ve Hasanboğuldu efsanesini kaleme almış, birçok dergi ve gazetede yazmış, kitaplarıyla Türk edebiyatında önemli bir yere sahip olan Sabahattin Ali’nin mumya heykeli, kitapları, dergileri yer alıyor.

Hemen yan tarafta Kazdağları aşığı değerli sanatçı merhum Tuncel Kurtiz’in balmumu heykeli, filmlerinin afişleri, fotoğrafları ve Kurtiz’in Çamlıbel Zeytinbağı Oteli’ndeki çalışma masası yer alıyor. Hemen karşısında Edremitli klarnet virtiözü rahmetli Şükrü Tunar ve halk müziği ozanı Ali Ekber Çiçek’in plakları, besteleri ve onları tanıtan birçok materyal bulunuyor.

İstiklal Savaşı’na katılan Edremitli Kuva-yı Milliyecilerin istiklal madalyaları, nüfus cüzdanları ve fotoğrafları ile kahraman Edremit Kaymakamı Şehit Hamdi Bey’i tanıtan biyografisi, ihtişamlı bir fotoğrafı galerinin iftihar köşesinde görülebilir.

Galerinin bir başka köşesinde Truva Atı maketi ve eski bir zeytinyağı fabrikası maketi ile zeytinyağı taş sıkma ve diğer aletlerini görebilirsiniz. 

Yörenin Tarih ve Kültürünü Tanıtma Anlayışı

Turizmin bölgeyi salt deniziyle, plajlarıyla, otelleriyle değil, yörenin tarih ve kültürünü de tanıtmakla ilgili olduğuna inanan galeri kurucuları üç yıl proje aşamasının ardından büyük emeklerle bu müzeyi halka sundular. Babası Güreli, annesi ise Pelitköylü olan ve memleketleri olan Edremit, Güre’nin tanıtımına katkıda bulunan müzenin kurucusu Murat ve Uğur Bostancıoğlu kardeşler, “Sarıkız Etnografya Galerisi’ni kurmamızın amacı, yöremizin tarihini, kültürünü, Kazdağları florasını, güzel ve bol oksijenli havasını, kısacası Edremit Körfezi’nin, Kuzey Ege’nin rivierası olduğunu, turistlere ve yöremizi ziyaret edenlere tanıtmak amacındayız ve bu amaca ulaştığımızı düşünüyoruz. Bu galeriyi kurarken çok büyük uğraş verdik. Bu uğraşımızda bize destek veren akademisyen ve tarih aşığı dostlarımızı tek tek dile getirmek ve teşekkürümüzü bildirmek boynumuzun borcu. Başta sanat danışmanı, yazar Halilhan Dostal, avukat yazar İskender Azatoğlu, Ahmet Cumhur Dokur, Prof. Dr. Abdullah Soykan, Prof. Dr. Gürcan Polat, Doç. Dr. Yasemin Polat, fotoğraf sanatçısı, sanat tarihi uzmanı Firdevs Sayılan, Antandros Derneği Başkanı Gülçin Cömert, tarih araştırmacısı Zekeriya Özdemir, Tahtakuşlar Etnografya Galerisi Kurucusu Alibey Kudar, fotoğraf sanatçısı Orhan Sağdıç, yazar Sinan Kahyaoğlu, Kazdağları alan kılavuzu Hasan Basri Avcı, fotoğraf sanatçısı Armağan Portakal, minyatür sanatçısı Ülker Erke, Edremit Zeytin İstasyonu Müdürü Murat Küçükçakır ve Can Çiçek… Hepsine ailemiz adına şükranlarımızı sunuyoruz.” diye konuştu.